Dziś miasto położone na trzech wzgórzach zachwyca swą gotycką zabudową, średniowiecznym, niezmienionym od XIV wieku charakterem, który zawdzięcza, na ironię, spowodowanemu przez zarazę upadkowi potęgi miasta i zahamowaniu jego rozbudowy. Siena od średniowiecza podzielona jest na 17 rywalizujących ze sobą dzielnic (contrade). Rywalizacja ta nie przejawia się jedynie w dniach palio, wyścigów konnych, które odbywają się od 1656 r. dwa razy do roku: 2 lipca - dla uczczenia Najświętszej Maryi Panny z Provenzano i 16 sierpnia - ku czci Najświętszej Maryi Panny Wniebowziętej. Podobno do dzisiaj nie do pomyślenia jest zawieranie małżeństw pomiędzy osobami z dwóch różnych dzielnic.

Spacer po dnie muszli

Ktokolwiek odwiedzi Sienę, podobnie jak ja, wcześniej czy później trafi w samo jej serce, na Piazza del Campo - jeden z najwspanialszych i najbardziej znanych placów w całych Włoszech. Zbudowano go w XIV wieku z cegieł i marmuru, uzyskując wklęsły kształt muszli podzielonej na dziewięć części - na pamiątkę dziewięciu gubernatorów rządzących republiką sieneńską. Mieszkańcy Sieny mówią natomiast, że zaprojektowano go na podobieństwo płaszcza Matki Bożej, która wraz ze św. Katarzyną jest patronką miasta. Każdy, kto znajdzie się na Piazza, nie wie, na czym skupić swoją uwagę. Zachwyt budzi znajdująca się pośrodku placu Fonte Gaia - Fontanna Radości - z kopiami płaskorzeźb Jacopa della Quercia, ale i Palazzo Pubblico, najwytworniejsza świecka budowla Włoch, będąca siedzibą władz miejskich oraz prawdziwym skarbcem kryjącym wiele dzieł sztuki. Z gmachu Palazzo wyrasta smukła, licząca 102 m, Torre del Mangio - Wieża Obżartucha - która swą nazwę zawdzięcza swemu pierwszemu strażnikowi, przejadającemu cały swój zarobek. U stóp wieży wzrok przykuwa natomiast Cappella di Piazza - kamienna loggia wybudowana z wdzięczności po ustąpieniu zarazy w 1348 r. Pallazzo Pubblico i jego smukła wieża toną przed południem w ostrym słońcu, które nie ułatwia fotografowania. Przypominam sobie przeczytane gdzieś zdanie: „Rano Siena wygląda tak, jakby ktoś chlusnął na nią wiadrem światła”. By zapanować nad łzawieniem oczu, odwracam się tyłem do Palazzo i przez chwilę fotografuję gołębie siadające bez lęku na kamiennym łbie wilczycy zdobiącej Fonte Gaia. Skrzydlaci mieszkańcy Sieny, jak widać, są za pan brat z drapieżnikiem będącym symbolem ich miasta.
Piazza del Campo - od kilkuset lat miejsce słynnego palio, był także w przeszłości miejscem walk byków, egzekucji, ale i kazań świętych, m.in. św. Bernardyna urodzonego w roku śmierci św. Katarzyny (1380). Pod wpływem jednego z kazań świętego, upowszechniającego nabożeństwo do Najświętszego Imienia Jezus, rada miejska Sieny przyjęła jako godło miasta monogram z greckim imieniem Chrystusa - IHS. Ten okrągły monogram widnieje pośrodku najwyższej kondygnacji ratusza wchodzącego w skład Palazzo Pubblico.

Niedokończona katedra

Budowę katedry pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny rozpoczęto pod koniec XII wieku i prowadzono według pierwotnych planów do pierwszej połowy XIV wieku, kiedy to rozwój gospodarczy i demograficzny miasta spowodował ich zmianę na ambitniejsze, ale jak się okazało, niemożliwe do zrealizowania. Potęga katedry sieneńskiej miała przyćmić katedrę we Florencji, z którą Siena rywalizowała. Zgodnie z nowymi planami istniejąca już budowla miała stać się zaledwie transeptem nowej. Budowę według nowego projektu wznowiono w 1339 r., niestety w 1355 r. zarzucono ten plan. Przyczyną zaniechania budowy kościoła-kolosa mogła być zaraza, która wybuchła w mieście w 1348 r. (podczas sześciomiesięcznej epidemii „czarnej śmierci” zmarły dwie trzecie mieszkańców). Przybywający do Sieny turyści bez trudu wpadają jednak w zachwyt nad istniejącą budowlą. Wrażenie robi już choćby romańska dzwonnica z wieńczącą ją piramidą. Zachwyt budzą XIII-wieczne posągi Giovanniego Pisano w niszach fasady oraz skarby wnętrza katedry, m.in.: pokryta przepięknymi płaskorzeźbami słynna ambona Nicoli Pisano, ołtarz główny Baldassarre Peruzziego, cyborium Vecchietta czy intarsjowana lub dekorowana sgraffiti marmurowa posadzka, na której podziwiać można m.in. historie biblijne. W katedrze znaleźć można także polonica - obraz Matki Bożej Częstochowskiej oraz współczesny witraż poświęcony św. Maksymilianowi Kolbemu. O rozmiarach planowanej sieneńskiej katedry, której budowy nie ukończono, mówią pozostałości Duomo Nuovo - fasada i portal, które stanowią jedną z atrakcji turystycznych Sieny. Na porzuconą fasadę, zwaną Facciatone, można wejść z Museo dell’Opera dell Duomo - widać z niej jak na dłoni całą Sienę.
W pobliżu katedry natrafiam na jeden z posągów słynnej karmiącej wilczycy, będącej symbolem Sieny. Jednak osobą, która najmocniej rozsławiła miasto, jest jego wybitna mieszkanka - św. Katarzyna, doktor Kościoła.

Dom rodu Benincasa

Drogi pielgrzymów przybywających do Sieny prowadzą obowiązkowo do domu św. Katarzyny, który w 1464 r. został przekształcony w sanktuarium. Wchodzi się do niego od strony Via Benincasa. Na sanktuarium składa się zespół budowli: Oratorio Superiore, Oratorium Krucyfiksu z krzyżem, przed którym św. Katarzyna miała wizje, Oratorio della Camera z małą celą, w której spędzała większość czasu, i gdzie oglądać można wiele należących do niej przedmiotów oraz kościół Santa Caterina w Fontebranda, nazywany też Oratorio della Contrada.
Św. Katarzyna z rodu Benincasa urodziła się w 1347 r., jako przedostatnie, dwudzieste czwarte dziecko sieneńskich tkaczy czy też, jak podają inne źródła, farbiarzy. Zwiedzając jej dom, trudno nie zastanowić się nad niezwykłością Bożych planów, które sprawiły, że to właśnie ona - analfabetka 389 podyktowanymi listami skierowanymi do najbardziej wpływowych osobistości ówczesnej Europy, skłoniła papieża Grzegorza XI do powrotu z Awinionu do Rzymu.
Katarzynę, patronkę Sieny, nazywa się również Świętą z Fontebranda, ze względu na źródło, które było świadkiem jej młodości. Bije ono u stóp wzgórza, na którym stoi kościół San Domenico - jeden z celów przybywających do Sieny pielgrzymów.

San Domenico nad Fontebranda

Zbudowana na przestrzeni XIII-XV wieku dominikańska gotycka świątynia San Domenico kryje kaplicę św. Katarzyny, w której uwagę zwracają freski autorstwa Sodomy. Tu też, za pozłacaną kratą, w marmurowym cyborium znajduje się czaszka św. Katarzyny - La Testa di Santa Caterina. Drugą przechowywaną tu relikwią jest palec świętej. W jednej z nisz świątyni, w Capella delle Volte, św. Katarzyna 1 kwietnia 1375 r. otrzymała stygmaty. Dziś można tam oglądać jedyny wierny wizerunek świętej, namalowany przez jej przyjaciela Andrea Vanni, przedstawiający Katarzynę w czasie egzorcyzmów.
Nawet tu, z dala od Piazza del Campo dopada nas duch słynnego palio. Na bocznych ścianach świątyni możemy podziwiać wiszące flagi siedemnastu sieneńskich contrad. To tu, w kościele związanym z Patronką Sieny, rozpoczynają się modlitwy o powodzenie wyścigu.
W świątyni nad źródłem Fontebranda odnajdziemy także kolejny w Sienie akcent polski - przy wejściu do kościoła obraz z przełomu XVI i XVII wieku, przedstawiający pierwszego polskiego dominikanina - św. Jacka Odrowąża - suchą nogą przekraczającego Dniepr.

Krótka wizyta w Rzymie

Na tyłach rzymskiego Panteonu, przy placu ze słynnym dźwigającym obelisk słoniem Berniniego, znajduje się jedyna gotycka świątynia Wiecznego Miasta - Santa Maria sopra Minerva, którą opiekują się dominikanie. Jej wnętrze poza wieloma dziełami sztuki kryje grób św. Katarzyny Sieneńskiej. Przybywający do świątyni pielgrzymi zatrzymują się na chwilę modlitwy przed jej szczątkami, wyeksponowanymi w szklanej trumnie umieszczonej pod mensą ołtarza. W Rzymie też odnajdziemy ślady kultu poznanego w Sienie św. Bernardyna. W kościele Santa Maria in Aracoeli podziwiać można poświęcone jego życiu i działalności freski autorstwa Pinturicchia - może w którąś z niedziel uda nam się złożyć wizytę i w tych rzymskich świątyniach.