Pierwowzory unii kredytowych, instytucji służących samoobronie przed lichwą i stosujących zasadę samopomocy finansowej, istniały już w średniowieczu. Nosiły nazwy gildii kupieckich, maszoperii rybackich, banków pobożnych czy kas wdowich. Później nazywały się fundacjami taniego kredytu bądź towarzystwami wzajemnego ratowania się w nieszczęściach.
Pionierem nowoczesnych spółdzielni finansowych był Fryderyk Raiffeisen, zakładający na terenie Niemiec w połowie XIX wieku instytucje finansowe, które kierowały się w działaniu ideą samopomocy i demokracji ekonomicznej. Na wzór kas Raiffeisena w Wielkopolsce powstawały banki ludowe tworzone przez ks. Piotra Wawrzyniaka, na Podolu - kasy włościańskie zakładane przez bł. Marcelinę Darowską, a w Galicji - Kasy Stefczyka, nazwane tak od nazwiska dr. Franciszka Stefczyka, nauczyciela i działacza społecznego.