Narzekamy coraz częściej na zamęt myślowy i pojęciowy we współczesnej kulturze. Wielu ludzi nie wie, jak ma postępować oraz gubi się w wielości różnych poglądów i zasad, które na pozór wydają się równe. Tymczasem odbijają się one negatywnie na kształtowaniu prawdziwej postawy człowieka. Dyskusje zaś, które toczą się na ten temat, nie dochodzą do istoty rzeczy. W tym chaosie z pomocą przychodzi katechetyka i pedagogika chrześcijańska, których wielka synteza zawarta jest w księdze jubileuszowej zatytułowanej „Wielopłaszczyznowe wsparcie człowieka we współczesnej pedagogii”, dedykowanej bp. prof. dr. hab. Antoniemu Długoszowi. Autorzy tej księgi znakomicie podkreślają potrzebę wsparcia człowieka na wielu płaszczyznach, zwłaszcza na płaszczyźnie katechetyki i pedagogiki.

Duszpasterska służba człowiekowi

Księga jubileuszowa daje możliwość wszechstronnego poznania działalności bp. Antoniego Długosza, którego ks. Stanisław Jasionek słusznie nazwał „człowiekiem instytucją” (s. 65). Autor znakomicie kreśli sylwetkę Jubilata jako specjalisty z dziedziny katechetyki, wieloletniego profesora ośrodków naukowych w Krakowie, Częstochowie i w Sosnowcu. Trzeba tu przede wszystkim wymienić dwa: Papieską Akademię Teologiczną (Uniwersytet Papieski Jana Pawła II) w Krakowie i Wyższą Szkołę Filozoficzno-Pedagogiczną „Ignatianum” w Krakowie, w której pełni funkcję kierownika katedry formacji chrześcijańskiej, prowadząc nowatorskie wykłady z dziedziny rewalidacji i resocjalizacji w duchu nauczania Kościoła, ukazując ich podstawy aksjologiczne i filozoficzno-pedagogiczne.
Ks. Jasionek jako autor biografii bp. Długosza bardzo dokładnie prezentuje wszystkie płaszczyzny jego aktywności; umiejętnie wydobywa jego talenty profesora i katechety, rekolekcjonisty i duszpasterza narkomanów, przede wszystkim pasterza i „biskupa od dzieci”, a także ukazuje osobiste wartości, które obejmuje określeniem „servire”, nazywając bp. Długosza „siewcą radosnym”. Nic też dziwnego, że we wszechstronnej postawie Księdza Biskupa widzi mistrza i przewodnika, ukazującego drogę osobowego rozwoju i twórczej działalności. Bo tacy ludzie są potrzebni współczesnemu światu, „jak kolumny dźwigające monumentalną budowlę” (s. 65). Dlatego wyraża swoją wdzięczność bp. Długoszowi za bycie mistrzem.

Działalność naukowo-dydaktyczna

Działalność naukowo-dydaktyczna Jubilata jest bardzo rozległa i można powiedzieć, że oprócz katechetyki obejmuje biblistykę i pedagogikę. Nie sposób tutaj nie wymienić obszernych opracowań koncepcji przygotowania dzieci do pierwszej spowiedzi i Komunii św. w aspekcie doktryny i praktyki. Jest to twórcze opracowanie procesu formacji dzieci, a także rodziców na drodze dojrzewania w wierze. Nowatorskie i odkrywcze ujęcie tej koncepcji przedstawił ks. Roman Ceglarek w obszernym, liczącym 38 stron, opracowaniu. Koncepcja Księdza Biskupa to wynik wieloletnich badań naukowych oraz ogromnego doświadczenia katechetycznego. Dlatego jest pionierska i stanowi znakomity podręcznik pomocy dla katechetek i katechetów, księży przygotowujących dzieci do Pierwszej Komunii św., a także rodziców uczestniczących w tym procesie formacji. Wielką zasługą bp. Długosza jest uznanie wytycznych w Dyrektorium o Mszach św. z udziałem dzieci z roku 1973.
Jak już wspomniałem, Ksiądz Biskup w swojej pracy badawczo-naukowej porusza wiele zagadnień, m.in. z dziedziny biblistyki, moralności, narkomanii, teologii rodziny, charakterologii dzieci, z zakresu sekt, z dziedziny uzależnień młodzieży, z ćwiczeń duchowych, z życia społecznego, z duchowości kapłańskiej, współpracy: nauczyciel-rodzic-katecheta. Ponadto bp Długosz przedstawia refleksję nad różańcowymi tajemnicami światła, nad formacją eucharystyczną młodzieży, wychowaniem młodzieży do wiary, duszpasterstwem dzieci i młodzieży; uwzględnia problemy dydaktyczno-wychowawcze katechezy młodzieżowej, znaczenie ewangelicznego języka, przykład Maryi Królowej Polski, zagadnienie wiary, miłości; przykład Jezusa Chrystusa; odwołuje się do nauczania Jana Pawła II, do aspektów eklezjologii, życia sakramentalnego, modlitewnego, do teologii pastoralnej, do pedagogiki. Opracowuje dekalog, błogosławieństwa Boże, sakramenty chrztu św., bierzmowania, pokuty, Komunii św. i małżeństwa. Zajmuje się też szeroko metodologią katechezy, metodą biblijną w katechezie, metodami katechizowania dzieci przedszkolnych.
Już ten ogólny wykaz problematyki będącej przedmiotem badań Księdza Biskupa świadczy o bardzo szerokim wachlarzu naukowych zainteresowań. Ale trzeba podkreślić, że bp Długosz powyższe badania znakomicie wpisuje w teologiczny przekaz katechetyczny, podporządkowując je katechezie dzieci i młodzieży. W tym też celu świetnie wykorzystuje Pismo Święte, nadając katechezie wymiar biblijny. Zresztą badania biblijne zajmują w jego twórczości szczególne miejsce. Widać wyraźnie, że katechezy nie tyle przekazują wiedzę biblijną, ile zwracają uwagę na kształtowanie wiary u każdego dziecka, a to jest głównym przesłaniem Pisma Świętego. Jest to ważne szczególnie dzisiaj, gdy różne ideologie i sekty powodują kryzys wiary. Trzeba ciągle uważać, aby przekazać wiarę jako osobową odpowiedź Bogu na Jego prawdę. Zatem nadaje katechezie wymiar sakramentalny, modlitewny, maryjny, eklezjalny, chrystocentryczny, pastoralny, pedagogiczny - czyli charakter teologiczny i duchowy. Nie ulega wątpliwości, że wszelkie badania nad katechezą nie mogą się obejść bez zrozumienia człowieka, jego godności. Z tego faktu zdaje sobie sprawę bp Długosz i dlatego opowiada się zdecydowanie po stronie personalizmu chrześcijańskiego. Taka orientacja antropologiczna nadaje dopiero sens badaniom katechetycznym. Nie można ominąć twórczości homiletycznej dla dzieci, kazań wakacyjnych dla nich, rozważań Drogi Krzyżowej itd. A więc niezwykle interesujący jest zakres badań Księdza Biskupa.

Głosy teologów

Kolejną część książki stanowią artykuły wybitnych specjalistów z dziedziny katechetyki, pedagogiki, psychologii, z teologii rodziny, homiletyki, teologii moralnej, biblistyki itd. Nie sposób wymienić wszystkich zagadnień poruszonych w poszczególnych artykułach. Ale można jasno stwierdzić, że ich treści są aktualne we współczesnym kontekście realizowania katechezy dzieci i młodzieży. Wyrażają ciągłość poszukiwania, jak im przekazać depozyt wiary. Dlatego artykuły z pozostałych dziedzin uzupełniają tę troskę katechetów z punktu widzenia własnych badań. Jednocześnie mają bezsprzeczną wartość w odniesieniu do człowieka żyjącego w warunkach ateizowanego i zmaterializowanego świata. Stąd też są próbą wskazania wyjścia z tej sytuacji oraz odnalezienia tożsamości człowieka przez katechezę ukierunkowaną na Boga. Tylko człowiek wierzący jest w stanie przekazać depozyt wiary dzieciom i młodzieży.
Omawiana księga jubileuszowa stanowi przeto cenny wkład w ogólnopolski dorobek teologiczny w ogóle, a w szczególności katechetyczny. Szeroka i gruntowna analiza poglądów dotyczących katechetyki, znajomość problematyki katechetycznej i erudycja autorów sprawiają, że księga stanowi cenne studium dla wszystkich tych, którzy zajmują się katechezą w wymiarze praktycznym. Trzeba podkreślić, że w formacji katechetycznej bierze udział cała wspólnota Kościoła, a przede wszystkim parafia. Ponadto przed tą wspólnotą stoi zadanie, jak przekazać Słowo Boże najmłodszym. Stąd nie dziwi nikogo, że zagadnienia katechetyczne w ostatnich latach znalazły swój wyraz w wielu publikacjach. Idąc po tej linii, najwybitniejsi polscy uczeni z dziedziny katechetycznej podjęli szeroko zakrojone badania nad tymi zagadnieniami. Wprowadzenie katechezy do szkół jeszcze bardziej ukazało konieczność tych badań.

Wdzięczność

Pragnę skierować podziękowanie do Wyższej Szkoły Filozoficzno-Pedagogicznej „Ignatianum” za uszanowanie 35-letniej pracy naukowo-dydaktycznej bp. Antoniego Długosza. Wydawnictwu WAM dziękujemy za staranne wydanie księgi jubileuszowej. Wielkie uznanie należy się przede wszystkim ks. Stanisławowi Jasionkowi, który był „motorem” i „mózgiem” opracowania tej księgi. Również i ja tym małym gestem recenzji chciałbym włączyć się w hymn wdzięczności „za” i uszanowania „dla” pracy Biskupa Jubilata.

„Wielopłaszczyznowe wsparcie człowieka we współczesnej pedagogii. Księga jubileuszowa dedykowana księdzu biskupowi Antoniemu Długoszowi”. Red. ks. Norbert Pikuła, Wydawnictwo WAM, Kraków 2011, s. 536.