Ta choroba, która gnębi ludzi od niepamiętnych czasów, należy do najmniej znanych dziedzin medycyny. Obejmuje ponad 300 jednostek chorobowych o bardzo zróżnicowanej etiologii. Zazwyczaj kojarzona jest z osobami starszymi, które skarżą się na bóle, obrzęki, ograniczenia funkcji stawów i tzw. łamanie w kościach. Okazuje się jednak, że nie wiek jest wyznacznikiem dla tej choroby.

Choroba może zaatakować dwulatków

Przypominam sobie krótką wizytę w Goczałkowicach-Zdroju (ok. 40 km od Katowic), kiedy w tamtejszym parku zwróciły moją uwagę maluchy będące pod opieką troskliwych pielęgniarek. Były to dwu-, trzy-, czterolatki, które doświadczyły na własnym organizmie dotkliwych konsekwencji tej upiornej choroby. Ich buzie naznaczone były cierpieniem.
W rozmowie z lekarzem reumatologiem Wojewódzkiego Ośrodka Reumatologiczno-Rehabilitacyjnego w Goczałkowicach dowiaduję się, że nieleczone dzieci odczuwają bóle, które stopniowo nasilają się, osiągając poziom, trudny zresztą do zniesienia, kiedy pacjent dochodzi do 20. roku życia.
Rodziców i opiekunów powinny zaniepokoić takie objawy, jak: stany podgorączkowe i gorączkowe, ogólne osłabienie, anemia. Przy zmianach zwyrodnieniowych stawów kończyn i kręgosłupa choroba zaczyna się od procesu niszczenia chrząstki stawowej. W wyniku zwężeń szpar stawowych może dojść do zesztywnienia stawów. Każdy ruch wywołuje duże dolegliwości, co stwarza poczucie dyskomfortu i uniemożliwia normalne funkcjonowanie.
Na szczęście mali pacjenci znaleźli się w Wojewódzkim Ośrodku Reumatologiczno-Rehabilitacyjnym, który koncentruje się na terapii wspomnianych schorzeń u dzieci i młodzieży z całej Polski. Ale wiadomo - jedna taka placówka nie sprosta olbrzymim potrzebom. Choćby tej podstawowej, że w każdym przypadku najważniejsza jest wczesna pomoc medyczna. Przysłowiową rękawicę podjął Oddział Kliniczny Reumatologii i Układowych Chorób Tkanki Łącznej Szpitala Uniwersyteckiego nr 2 w Bydgoszczy. Opracowano pierwszy w Polsce program zatytułowany:

Wykrywanie Wczesnego Zapalenia Stawów

Chodzi tu o najwcześniejsze rozpoznanie i leczenie jednej z wielu chorób reumatoidalnych, na którą czterokrotnie częściej zapadają kobiety niż mężczyźni. Wczesne zapalenie stawów (WZS) objawia się zaburzeniem równowagi między tworzeniem, a degradacją chrząstki stawowej. Ta sytuacja powoduje, że choroba chrząstki rozszerza się na otaczające tkanki, m.in. na leżącą w pobliżu tkankę kostną, więzadła, torebkę stawową, ścięgna, co prowadzi do ich uszkodzenia. Pojawiają się bóle, obrzęki, często wysięki do stawów, a także zmiany w obrazie rentgenowskim, np. „rozrzedzenie” lub „zagęszczenie” kości. W pokonywaniu tych dolegliwości sam chory może sobie pomóc, wykazując m.in. aktywność fizyczną, utrzymując właściwą masę ciała, nie dopuszczając do przeciążenia, unikając wszelkiego rodzaju urazów, co dotyczy głównie osób pracujących fizycznie i sportowców. Zainteresowany powinien również zadbać o leczenie wad postawy i towarzyszących chorób, takich jak: cukrzyca, niedoczynność tarczycy, zaburzenia układu sercowo-naczyniowego, pokarmowego.
Wspomniany program, realizowany przez Szpital Uniwersytecki nr 2 w Bydgoszczy, zobowiązuje lekarza pierwszego kontaktu, a także lekarza medycyny rodzinnej i lekarza specjalistę reumatologa do współpracy z nowo powstałą przyszpitalną poradnią WZS. Tam będzie można wykonać podstawowe badania, a jeśli zajdzie potrzeba, pacjenci będą kierowani na trzydniowy pobyt na oddziale klinicznym w celu przeprowadzenia specjalistycznych badań diagnostycznych, m.in. immunologicznych, rezonansu magnetycznego stawów, USG.
Należy jeszcze dodać, że program jest wzorowany na zbliżonych systemach działających w USA i w jednym z londyńskich szpitali. Warto upowszechnić metody pracy bydgoskich specjalistów reumatologów, bo w Polsce zapadalność na różne choroby reumatyczne jest bardzo wysoka.

Pierwsze niepokojące sygnały

To najczęściej zmęczenie, bóle mięśni i stawów, brak apetytu i stany podgorączkowe. Później pojawia się sztywność stawów, w nocy odczuwa się mrowienie i drętwienie palców.
Specjaliści nie udzielają jednoznacznej odpowiedzi na temat przyczyn choroby. Mogą to być czynniki genetyczne, także hormonalne. Sytuację chorego znacznie pogarsza palenie papierosów, napięcia nerwowe oraz częste przeziębienia.
Zalecenia: ciepło się ubierać w okresach chłodnych i wilgotnych, zlikwidować ogniska zapalne w organizmie, np. zębów czy nerek. Poza tym należy zadbać o prawidłowe odżywianie się, czyli unikać nadmiernej ilości tłuszczów, cukru, trzeba natomiast zwiększyć spożycie warzyw, owoców, ryb, białego mięsa.
Zaleca się też stosowanie preparatów do nacierania, poprawiających ukrwienie tkanek.