Izabela Joanna Murzyn: - Kościół parafialny pw. św. Andrzeja Boboli z Hammersmith w Londynie jest miejscem szczególnym dla tamtejszej Polonii…

Ks. Ryszard Juszczak: - Tak, to prawda. Kościół to szczególny. Nabyty w lutym 1961 r. staraniem ks. prał. Kazimierza Sołowieja i jego ofiarnych parafian, stał się „kościołem garnizonowym”, jak go nazywali wojskowi. Obecnie nazywają go „kościołem Pamięci Narodowej”. Od chwili ukoronowania Matki Bożej Kozielskiej-Zwycięskiej papieskimi koronami stał się sanktuarium maryjnym. Nazywany jest również „sanktuarium Męczeństwa Polaków”.

- Panteon Narodowy w Londynie?

- Tak. W kościele znajdują się trzy pomniki, które przypominają o wielkiej ofierze naszego Narodu: pomnik katyński, pomnik Zesłańców II wojny światowej na nieludzką ziemię - dawny ZSRR oraz rzeźba zamęczonego w obozie koncentracyjnym w Oświęcimiu św. Maksymiliana Kolbego. W miarę upływu czasu żołnierska emigracja odchodziła po nagrodę wieczną w Ojczyźnie Niebieskiej - jak mawiał prezydent Ryszard Kaczorowski. Odchodzili wybitni wojskowi, dowódcy, wybitne osoby z życia społecznego i kulturalnego emigracji. Ubywało emigrantów z naszej społeczności, a przybywało tablic pamiątkowych na ścianach kościoła.

-Tablic, które przypominają i uczą…

- Przekrój treściowy tablic obrazuje prawie całość wojennych i powojennych dokonań ludzi, którzy o Polskę walczyli. Ludzi, którzy odnieśli zwycięstwo, ale to zwycięstwo miało „gorzki smak”. Czytając napisy umieszczone na tablicach, uczymy się najnowszej historii Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, lotników, marynarzy i żołnierzy wojsk lądowych. Uczymy się o wybitnych postaciach życia emigracyjnego, historii organizacji emigracyjnych. Jest to nauka prosta, wpadająca w pamięć i serce, wzbudzająca miłość do Boga i Ojczyzny.

- Emigracja polska, która pojawiła się w Londynie po II wojnie światowej, to w większości żołnierze z armii gen. Andersa. Ludzie bardzo mocno związani z Ojczyzną. Dlaczego po wojnie nie chcieli wrócić do Polski?

- Byli to ludzie pochodzący głównie z Kresów Wschodnich, którzy zostali wywiezieni do Rosji, a następnie zorganizowali się w armii gen. Andersa. Ich moralność ukształtowana była w duchu przedwojennej Polski. Zaś doświadczenie zesłania dało im poznać, czym jest komunizm. Dlatego nie chcieli wracać do komunistycznej Polski. Ci ludzie walczyli o wolność, o suwerenność swojego kraju.

- Jednak nie zapomnieli o swojej Ojczyźnie.

- Absolutnie. Kiedy postanowili zostać w Londynie, zaczęli się organizować. Pierwsze powstawały parafie. To one były „centrum polskości” w powojennej rzeczywistości. Tak powstała parafia św. Andrzeja Boboli. Emigracja powojenna wzięła na siebie rolę sumienia narodu w wolnym świecie. W naszym kościele co niedzielę śpiewaliśmy „Boże, coś Polskę (…) Ojczyznę wolną racz nam wrócić, Panie”. Była to śmietanka naszego Narodu. Ludzie inteligentni, wykształceni. Coraz mocniej wchodzili w struktury tamtejszego społeczeństwa. Zdobywali wykształcenie, prestiż zawodowy. Mieliśmy nawet posła do parlamentu Brytyjskiego pochodzenia polskiego. Z czasem stworzyli silne i sprawnie działające struktury. Jan Paweł II nazwał polską emigrację w Londynie częścią Polski nad Tamizą. W tym czasie byliśmy samodzielni praktycznie we wszystkim. Były polskie szkoły, był polscy lekarze, polski uniwersytet…

- A jak wyglądały kontakty Polaków z Brytyjczykami?

- Bardzo dobrze. Zwłaszcza w dzielnicy Ealing. Wówczas znajdowało się tam najwięcej Polaków, ok. 6-7 tys., którzy szybko nawiązywali kontakty z angielską społecznością. Byli świetnymi i cenionymi fachowcami. Później okazało się to bardzo przydatne przy organizacji pomocy dla Polski: zdobywaniu lekarstw, sprzętu medycznego…

- Kiedy odczuwalne były następne fale emigracji?

- Następna fala to tzw. emigracja solidarnościowa. Ludzie, którzy zostali wypędzeni z kraju za przeciwstawienie się reżimowi komunistycznemu. Niektórzy z nich osiadali w Londynie i pomagali „Solidarności” w kraju wydawnictwa, przez kontakty z Anglikami. Organizowali pomoc finansową, pomoc materialną. Do Polski przekazywane były setki tirów z żywnością, lekarstwami, odzieżą.

- Natomiast ci, którzy teraz opuszczają Polskę…

-…są bardzo różni i bardzo liczni. Nazywam ich emigracją za dobrobytem. To przede wszystkim ludzie młodzi - samotni i całe rodziny. Niektórzy z nich traktują wyjazd z Polski jako ucieczkę spod presji rodziny i środowiska. Jadą sami, giną w wielkim molochu, jakim jest Londyn, i opuszczają Kościół, zapominając o dalszej formacji. Są też tacy, którzy przed wyjazdem korzystali z ośrodków formacyjnych w Polsce. Oni właśnie odnajdują polskie parafie i nadal aktywnie uczestniczą w życiu Kościoła.

- Tadeusz Adam Zieliński - autor obrazu Matki Bożej Kozielskiej-Zwycięskiej umieścił w dolnym rogu obrazu słowa Mickiewicza: „Tak nas powrócisz cudem na Ojczyzny łono...”. Czy Polacy chcą wracać?

- To zależy od tego czy mają gdzie wrócić, do kogo. Emigracja powojenna już wymiera. Dla ich dzieci Polska to druga Ojczyzna - to Anglia ich wykarmiła, wykształciła… Młodym emigrantom, tym, którzy przebywają na obczyźnie ze swoimi rodzinami, zależy na wykształceniu dzieci. Dlatego czekają, aż te skończą szkoły, odwlekając powrót.

- Ksiądz wrócił…

- Życie na emigracji - bez względu na to, jak się wejdzie w struktury społeczne, język - jest życiem na obczyźnie. Inna kultura, mentalność - to wszystko dzieli. Człowiek najlepiej czuje się tam, gdzie się urodził.