Z Idzim Gagatkiem, działaczem „Solidarności”, współtwórcą wałbrzyskich struktur związku, organizatorem strajków w Wałbrzychu, rozmawia Tomasz Pluta

Tomasz Pluta: - Który zakład w Wałbrzychu jako pierwszy zaczął strajk w 1980 r.?

Idzi Gagatek: - W Wałbrzychu strajk wybuchł 27 sierpnia. Pracowałem wtedy w kopalni „Thorez” na szybie „Julia”. Jako pierwsi pracę przerwali górnicy na szybie „Chwalibóg” na nocnej zmianie. Rano, kiedy przyszliśmy do kopalni, część osób nie zjechała pod ziemię, przyłączając się w ten sposób do strajkujących. Niestety, pewna część załogi pod silnym naciskiem dyrekcji podjęła pracę.
Jednak już wtedy strajkujący stanowili większość. Postanowiliśmy więc zjechać pod ziemię i zatrzymać wszystkie urządzenia. Po dotarciu do celu okazało się, że już wszyscy wyjechali z dołu, a „Chwalibóg” miał już sformułowane postulaty zredagowane na podstawie postulatów gdańskich.

- W jaki sposób postulaty z Wybrzeża dotarły do was, przecież wtedy nie było Internetu czy telefonów komórkowych?

- Głównym źródłem informacji w tamtym czasie było Radio „Wolna Europa”, którego słuchaliśmy systematycznie, natomiast ulotki z treścią postulatów otrzymaliśmy od kolegów z Wrocławia. Dołączyliśmy do nich swoje. Jak wiemy, część z nich została zrealizowana. Żądaliśmy między innymi wolnych sobót i niedziel, uprawnień emerytalnych po przepracowaniu 25 lat pod ziemią, wolnych związków zawodowych itd.
W dalszej kolejności utworzyliśmy tzw. oddziałowe trójki, każdy z oddziałów delegował swoich przedstawicieli, spośród nich powołano Sztab - Zakładowy Komitet Strajkowy. Ja wszedłem w skład Sztabu. Dyrekcja przydzieliła nam pomieszczenie, to był taki bunkier podziemny, nazywaliśmy go „przeciwatomowy”. Wieści o strajku szybko rozeszły się po całym mieście, jeszcze tego samego dnia po południu przyłączyły się do strajku wałbrzyskie PKP i PKS. Na kopalni „Thorez” powstał tzw. MKS - Międzyzakładowy Komitet Strajkowy. Wówczas nie wiedzieliśmy, jak trzeba organizować strajk. Myśleliśmy, że wystarczy porzucić pracę. Dopiero pracujący wśród nas górnicy, którzy zdobywali doświadczenie we Francji, udzielili nam wskazówek, jak powinien wyglądać strajk okupacyjny: zamknąć bramy, postawić strażników, pozamykać biura, odłączyć wszystkie telefony, zostawić tylko jeden czynny, odsunąć dyrektora itd. Te rady bardzo nam pomogły, dzięki nim cała organizacja strajku wyszła dobrze. Przez dwa dni praktycznie mieszkaliśmy na terenie kopalni, później odprawiona została Msza św. na placu przykopalnianym przez ks. Juliana Źrałko, duszpasterza świata pracy. To była wielka otucha.

- Jakie były Pańskie dalsze losy, stan wojenny i późniejsze lata?

- W czasie stanu wojennego byłem internowany, przebywałem w Świdnicy i Kamiennej Górze. Gdy mnie wypuszczono, rozpocząłem pracę„ podziemną” - drukowanie ulotek i ich kolportaż. Z tego powodu miałem kilka razy w domu rewizję, dwa razy zostałem aresztowany, przesiedziałem w więzieniu cały miesiąc. W 1984 r. postanowiono zwolnić mnie z pracy i to dyscyplinarnie, ponieważ jednak już wtedy miałem bardzo zaawansowaną chorobę zawodową, przysługiwało mi 6 miesięcy zwolnienia lekarskiego i z niego skorzystałem, ale po upływie tego okresu 14 grudnia rozwiązano ze mną umowę o pracę… Ciężko było.

- Jak wtedy radził Pan sobie?

- Olbrzymie wsparcie duchowe otrzymywałem dzięki pieszym pielgrzymkom na Jasną Górę, w których w sumie uczestniczyłem dziesięć razy, pielgrzymowałem również do sanktuarium w Krzeszowie. Później wyjechałem do Wielkopolski, gdzie do dzisiaj mieszkam. Stamtąd też pochodzę. Czas szybko leci, dzisiaj mam już 73 lata. Mieszkam na wsi, pośród lasów, łąk. Uszczerbek na zdrowiu mam znaczny, ale tamten klimat bardzo mi służy. Do Wałbrzycha przyjeżdżam na różnego rodzaje uroczystości państwowe i solidarnościowe, takie jak te w Książu.

- Był i jest Pan osobą bardzo rozpoznawalną, to zasługa między innymi Pańskich okazałych wąsów, o których krążyły legendy, zwłaszcza dotyczące sum ubezpieczenia. Proszę powiedzieć, jak to było w rzeczywistości?

- Rzeczywiście kiedyś je ubezpieczyłem (śmiech). Służby BHP w kopalni ze względu na długość wąsów postanowiły mnie przenieść do pracy na powierzchni, a dla górnika dołowego to największa kara. Więc wykupiłem polisę i pokazałem im, machnęli na mnie ręką i dalej mogłem pracować na dole. Ale wąsy musiałem wiązać, było to kłopotliwe. Ponieważ jednak mam je od 1966 r., mocno się do nich przyzwyczaiłem, kiedyś nawet stawałem do konkursów, rozpiętość moich wąsów wynosiła wówczas ponad 100 cm (śmiech)… Dzisiaj to już raczej przyzwyczajenie.

- Bardzo Panu dziękuję za rozmowę, życzę wiele sił i zdrowia oraz dużo radości na co dzień.

Rozmowę przeprowadzono podczas uroczystości 25-lecia wałbrzyskiej „Solidarności” w Książu