Potrzebą czasu jest ukazywanie właściwych wzorów osobowych. Naśladowanie jest bowiem podstawową potrzebą człowieka od najwcześniejszych chwil życia. We wzorze osobowym człowiek najłatwiej dostrzega, jakie wartości i cel życia powinien wybrać. Taką rolę spełniają święci, m.in. św. Mikołaj.
Mikołaj urodził się w mieście Patara w Grecji ok. 270 r. Zmarł 6 grudnia między 345 a 352 r. Był jedynakiem bogatych rodziców. Został biskupem Miry. Prawdopodobnie dotknęły go prześladowania Dioklecjana. W działalności duszpasterskiej odznaczał się gorliwością, wrażliwością na ludzką biedę i nieszczęście. Swoją pomoc ofiarował dyskretnie. Po śmierci rodziców podzielił między biednych odziedziczony po nich majątek.
Bardzo wcześnie otoczono św. Mikołaja żywym kultem, m.in. w Mirze, gdzie go pochowano, i Konstantynopolu, gdzie już w VI stuleciu cesarz Justynian wystawił bazylikę pw. św. Mikołaja, a cesarz Bazyli Macedończyk kaplicę w pałacu cesarskim. Jego sława rozeszła się po całym chrześcijańskim świecie. Sprzyjały temu legendarne wątki: o trzech niesprawiedliwie uwięzionych oficerach, uwolnionych za wstawiennictwem Mikołaja; o trzech ubogich pannach wydanych za mąż dzięki posagom, które święty dyskretnie dostarczył; o wskrzeszeniu trzech młodych ludzi zabitych przez hotelarza.
W 1087 r. doczesne szczątki św. Mikołaja zostały przewiezione z Miry do Bari. Jego kult szerzył się także na Wschodzie (objął całą Ruś). Na Zachodzie uznano go za jednego z czternastu wspomożycieli. Pod jego opiekę uciekali się żacy, dzieci, młode panny, żeglarze, więźniowie, piekarze, kupcy. W ikonografii święty przedstawiany jest w stroju biskupa rytu łacińskiego lub greckiego.
W Polsce kult św. Mikołaja był bardzo popularny. Początkowo 6 grudnia było świętem pasterzy, którzy wierzyli, że św. Mikołaj chroni ich trzody przed wilkami. W diecezji rzeszowskiej jest 6 kościołów pw. św. Mikołaja (Połomia, Lubla, Niwiska, Brzeziny, Rzeszów-Przybyszówka, Łężyny).
W XIII w. pojawił się zwyczaj rozdawania w szkołach pod patronatem św. Mikołaja zapomóg i stypendiów. Ze szkół przeniknął on do rodzin, przekształcając się później w zwyczaj ofiarowania prezentów.
W par. Bączal Dolny wyrazem kultu św. Mikołaja jest jego figura stojąca w miejscu starego drewnianego kościoła p. w. tegoż świętego. Tabliczka z inskrypcją wyjaśnia motyw powstania figury: „W tym miejscu stał ołtarz kościoła drewnianego pod wezwaniem św. Mikołaja, wybudowanego w 1667 r., przewiezionego w 1974 r. do skansenu w Sanoku”. W 2000 r. staraniem rady parafialnej z ks. prob. Wiesławem Willerem figura św. Mikołaja została odnowiona.
Św. Mikołaj uczy nas ducha ofiarności, wrażliwości na potrzebujących; konieczna jest przy tym korekta jego wizerunku jako krasnala na usługach współczesnej komercji.