Jest sprawą powszechnie znaną, że Kościół katolicki stoi na straży nierozerwalności związku małżeńskiego. „Małżeństwo zawarte i dopełnione nie może być rozwiązane żadną ludzką władzą i z żadnej przyczyny, oprócz śmierci” - (kan. 1141). Stąd w Kościele nie ma rozwodów ani unieważnienia małżeństwa. Jest tylko możliwość stwierdzenia istniejącej od początku nieważności umowy małżeńskiej, która dała początek związkowi, który zewnętrznie uchodził za małżeństwo, a w rzeczywistości posiadał utajoną przeszkodę i nigdy wewnętrznie nie doszedł do skutku. Tym samym nigdy więc w świetle prawa kościelnego małżeństwem nie był.
Osoby, które są już w związkach cywilnych lub żyją samotnie, a kiedyś zawarły sakramentalny związek małżeński i mają pewne wątpliwości co do tego, czy był on ważnie zawarty, czy też nie, powinny zwrócić się do Poradni Prawnej, mieszczącej się przy każdym Sądzie Biskupim. W diecezji sosnowieckiej mieści się ona przy ul. Orlej 19, w budynku plebanii św. Tomasza Ap. Po złożeniu pozwu Sąd specjalnym dekretem precyzuje tytuł sprawy, z jakiego zaskarżone jest małżeństwo. Przystępujący do redagowania skargi powodowej musi najpierw uświadomić sobie, na jakiej podstawie chce się ubiegać o stwierdzenie nieważności małżeństwa. Bez poważnych racji, mających swe uzasadnienie w podanych poniżej przyczynach nieważności małżeństwa, nie ma w ogóle sensu wnoszenie jakiejkolwiek skargi.

Przyczyny nieważności małżeństwa

1. Małżeństwo może zostać nieważnie zawarte z powodu jakiejś przeszkody zrywającej, od której nie uzyskano dyspensy. Są to: wiek (18 lat dla kobiet i mężczyzn); niezdolność płciowa (impotencja); węzeł małżeński (istniejące już małżeństwo z inną osobą); różność religii (ślub z osobą nieochrzczoną); święcenia, wieczyste śluby zakonne; uprowadzenie kobiety w celu zawarcia z nią związku małżeńskiego; zabójstwo małżonka w celu zawarcia z inną osobą małżeństwa; przyzwoitość publiczna, tzn. nie można zawrzeć ważnego małżeństwa z matką czy córką kobiety (synem lub ojcem mężczyzny), z którą (którym) pozostawało się wcześniej w konkubinacie; pokrewieństwo prawne (powstałe z adopcji).

2. Małżeństwo może zostać nieważnie zawarte na skutek braków dotyczących zgody małżeńskiej, tzn. woli zawarcia małżeństwa z daną osobą; pozbawienie używania rozumu, czyli poważny niedorozwój umysłowy lub upojenie alkoholowe (narkotyczne) w chwili zawierania małżeństwa; poważny brak rozeznania oceniającego co do istotnych praw i obowiązków małżeńskich (niewiedza, nieświadomość tego, czym jest małżeństwo i jakie pociąga za sobą obowiązki, spowodowana m.in. zaburzeniami psychiki); niezdolność do podjęcia istotnych obowiązków małżeńskich z przyczyn natury psychicznej - niezdolność do zbudowania z partnerem stałej wspólnoty całego życia, do tego, by być mężem i ojcem, żoną i matką, spowodowana przez jakąś przyczynę tkwiącą w psychice człowieka - chodzi tu także m.in. o zaburzenia seksualne, np. nimfomanię, homoseksualizm, poważną niedojrzałość emocjonalną, uzależnienie emocjonalne od rodziców; podstęp przy zawieraniu małżeństwa - umyślne wprowadzenie w błąd odnośnie do jakiejś swojej cechy, która może poważnie zakłócić życie małżeńskie, np. poważna choroba, dziecko z inną osobą, popełnione w przeszłości przestępstwo; symulacja - udawanie, że się zawiera małżeństwo, podczas gdy w rzeczywistości wcale się go nie chce; wykluczenie któregoś z istotnych przymiotów lub elementów małżeństwa (jedność, nierozerwalność, zrodzenie i wychowanie potomstwa); zawieranie małżeństwa pod warunkiem przymusu i bojaźni.

3. Przyczyną nieważności małżeństwa mogą być braki dotyczące formy kanonicznej, a więc sposobu zawierania małżeństwa. Są to jednak najrzadsze przypadki. Dotyczą raczej kapłana asystującego przy zawieraniu małżeństwa (musi mieć odpowiednie upoważnienie) oraz zobowiązanie do zawierania małżeństwa przez katolików, którzy nie odstąpili od kościoła aktem formalnym, według formy kanonicznej.