Niewątpliwie należą do nich Geopark Łuk Mużakowa i Park Mużakowski na polsko-niemieckim pograniczu. Oba miejsca znajdują się na terenie Łuku Mużakowa, który stanowi unikalną na skalę światową, potężną morenę czołową uformowaną w kształcie podkowy o długości ok. 40 km i szerokości 3-5 km, która powstała ok. 340 tys. lat temu w wyniku działalności lądolodu. Geopark Łuk Mużakowa, wpisany na listę Światowych Geoparków UNESCO, słynie z uroczych kolorowych jeziorek po dawnych kopalniach, a Park Mużakowski, położony po obu stronach Nysy Łużyckiej, stanowi doskonałe miejsce na relaks i wypoczynek.

Pokopalniane dziedzictwo

Łuk Mużakowa po polskiej stronie jest usytuowany w zachodniej Polsce, w województwie lubuskim, w okolicach dwóch miejscowości: Nowe Czaple i Łęknica. Z nich łatwo dojechać do głównych atrakcji. Najwygodniej zwiedza się je na rowerze, ale w ich pobliże można również dojechać samochodem. Na zwiedzanie warto zarezerować sobie 2 dni, np. cały weekend, choć najważniejsze miejsca można zobaczyć również w 1 dzień. Pierwszym punktem na trasie jest ścieżka geoturystyczna Dawna Kopalnia Babina, poprowadzona przez najciekawsze rejony Geoparku Łuk Mużakowa. Trasa liczy ok. 5-7,5 km, bez większych przewyższeń, dlatego sprawdzi się dla całej rodziny, która preferuje aktywny wypoczynek. Prowadzi szeroką, szutrową ścieżką. Są tutaj wiaty turystyczne, stojaki rowerowe, ławki, punkty widokowe oraz tablice informacyjne, opowiadające historię miejsca, które zwiedzamy. Na szlak można wjechać dwoma drewnianymi bramami, od strony zarówno Nowych Czapli, jak i Łęknicy. Po obu stronach są bezpłatne parkingi samochodowe. Rowery można wypożyczyć w obu miejscowościach. W Łęknicy można skorzystać z oferty Miejskiego Ośrodka Kultury.

Barwne jeziorka

Ścieżka geoturystyczna prowadzi po terenach dawnej podziemnej i odkrywkowej eksploatacji surowców energetycznych i naturalnych skał osadowych. W ubiegłym stuleciu, w latach 20., wydobywano tutaj intensywnie węgiel brunatny. W 1973 r. obszar został porzucony przez górników, a natura przez długie lata stopniowo się odradzała, by utworzyć niesamowity krajobraz. Tak powstała niepowtarzalna ścieżka nawiązująca w tytule do dawnych dziejów, której największą atrakcją są kolorowe jeziorka. Powstały one przez zalanie dawnych wyrobisk lub zapadnięcia się podziemnych korytarzy, które następnie wypełniły się wodą. Gleba jest tu bogata w różne minerały, dlatego jeziorka przybierają różne barwy: błękitne, turkusowe czy na wskroś rdzawoczerwone. Ich intensywność zależy jednak od kilku czynników, takich jak pora dnia, obecność słońca czy też poziom wody w zbiornikach. Kolorowych – mniejszych i większych – jeziorek na tym transgranicznym obszarze jest prawie 350, a po stronie polskiej – ponad 100. Warto dodać, że ze względu na ich silnie kwaśny odczyn nie można się w nich kąpać.

Widok na Afrykę

Największą atrakcję na trasie stanowi jezioro Afryka, które kształtem przypomina odwrócony Czarny Kontynent i temu zapewne zawdzięcza swoją nazwę. To największe jezioro antropogeniczne, czyli takie, które powstało w wyniku działalności człowieka, w polskiej części Łuku Mużakowa. Jest ono długie na 880 m, a w najszerszym punkcie ma 420 m. Przy zbiorniku stoi wieża widokowa, z której można podziwiać ciągnącą się po horyzont zieleń lasów i dokładnie dostrzec kształt największego jeziora geoparku. Podstawa wieży znajduje się na wysokości 148 m n.p.m. Wieża ma dwa tarasy widokowe znajdujące się na wysokości 14 i 24 m. Z wyższego tarasu przy dobrej widoczności można dostrzec Góry Izerskie, Góry Łużyckie oraz Karkonosze. Sama platforma widokowa jest masywna, prowadzi na nią 120 schodów, a na jej szczycie są ławeczki, które sprawiają, że można tam spędzić znacznie więcej czasu i podziwiać rozciągającą się „Afrykę”.

Szczypta historii

Kolejny punkt na mapie niepozornej granicznej Łęknicy to, oczywiście, Park Mużakowski. Dzieło zainicjowane na początku XIX wieku przez księcia Hermanna von Pücklera-Muskau to historyczny park krajobrazowy w stylu angielskim, który rozciąga się po obu stronach Nysy Łużyckiej, obejmując ponad 700 ha terenu, z czego ok. 2/3 znajduje się w Polsce. Uważany jest za jedno z najwybitniejszych dzieł sztuki ogrodowej XIX wieku w Europie. Niemiecki książę namiętnie podróżował po Starym Kontynencie i tak zauroczył go wówczas koncept ogrodów angielskich, że postanowił zrealizować go na odziedziczonych włościach. Przez trzy dekady plan zawzięcie wcielał w życie na terenie Łuku Mużakowa, tworząc park o powierzchni ok. 250 ha. Pojawiły się malownicze alejki, egzotyczne rośliny czy też mosty przerzucone nad Nysą Łużycką. Projekt finalnie przerósł jego możliwości finansowe i aby nie zbankrutować, zmuszony był sprzedać swoje tutejsze dobra. Nowy właściciel – książę Fryderyk Niderlandzki kontynuował przekształcanie rezydencji, dodając nowe nasadzenia, drogi, cieki wodne i architektoniczne elementy. Rodzina von Arnin, będąca właścicielem parku od 1883 r., dbała o niego przez kolejne lata; m.in. wzniosła mauzoleum i pomnik upamiętniający Pücklera.

Wspaniały Nowy Zamek

Druga wojna światowa przyniosła straty w całym założeniu. W 1945 r. rodzina została wysiedlona, a park i główna rezydencja – Nowy Zamek poważnie ucierpiały w wyniku działań wojennych. Po wojnie teren parku został przedzielony granicą polsko-niemiecką. Od 1989 r., dzięki współpracy obu państw, podjęto wysiłki mające na celu ochronę i rewaloryzację Parku Mużakowskiego. Dziś zarówno jego polska, jak i niemiecka część są dostępne dla zwiedzających bezpłatnie i stanowią doskonałe miejsce na relaks i wypoczynek. W niemieckiej części Parku Mużakowskiego na uwagę zasługuje Nowy Zamek, którego odbudowę po zniszczeniach wojennych zakończono w 2013 r. Z jednej strony otoczony jest stawem z ptactwem, z drugiej jego czerwona elewacja wspaniale kontrastuje z zielonym otoczeniem, na które z uwagą zerkają dwa żeliwne lwy. W 2004 r. polska część parku została uznana za Pomnik Historii. W tym samym roku Park Mużakowski został wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO. Łączna powierzchnia parku wynosi ponad 700 ha (po stronie polskiej – 522 ha, a po niemieckiej – ok. 200 ha), a na jego terenie znajduje się blisko 30 km tras rowerowo-pieszych.

* * *

Geopark Łuk Mużakowa i Park Mużakowski to miejsca, gdzie każdy znajdzie coś dla siebie – od piękna przyrody, przez bogaty drzewostan, po zabytkowe mosty łączące dwa państwa wspólnym dziedzictwem i historyczną architekturę. Warto odkryć to, co jeszcze nieznane – cuda są na wyciągnięcie ręki!