Agata Pawluk: Mędrcy wyruszyli w drogę, nie wiedząc, co ich czeka. Czy widzi Siostra w tym podobieństwo do życia misyjnego?

S. Violeta Nica: Wyruszenie w drogę, tak jak Mędrcy, aby poznać Króla, rzeczywiście przypomina życie misyjne. Potrzebna jest decyzja i gotowość do wyjścia w nieznane. Ważne jest przyjęcie słowa, podjęcie ryzyka oraz wiara, która pozwala, by wszystko mogło się dokonać. Konieczna jest także wytrwałość w drodze i pełne oddanie się sprawie.

Jak Siostra trafiła do Boliwii?

Pochodzę z Torunia i dorastałam na toruńskiej Starówce, w cieniu trudnych lat 80. Był to jednak dla mnie czas osobistego rozwoju, poszukiwania sensu życia i odkrywania głębi Boga. Wstąpiłam do Zgromadzenia Sióstr św. Elżbiety, a po dłuższej formacji poprosiłam Matkę Generalną o możliwość wyjazdu na misje, ponieważ czułam, że Bóg powołuje mnie do pracy wśród ubogich i opuszczonych, żyjących w zupełnie innej rzeczywistości. W tamtym czasie pojawiła się potrzeba pomocy w Boliwii i tak trafiłam właśnie tutaj. Misje nosiłam w sercu od wielu lat, ale jak to w życiu bywa, do wszystkiego trzeba dojrzeć i dobrze się przygotować. Od dziesięciu lat pracuję w Santa Cruz de la Sierra, największym departamencie Boliwii, obszarze tak dużym jak cała Polska, zamieszkanym przez ok. 4 miliony osób.

Jak wygląda posługa w tym miejscu?

Obecnie zajmuję się administracją kaplicy św. Elżbiety oraz organizacją życia parafialnego, w tym katechezą przygotowującą do sakramentów. Przy kaplicy prowadzimy Orkiestrę Misional muzyki barokowej, która powoli się rozwija. Odwiedzamy chorych w ich domach, troszczymy się o ubogie rodziny z licznym potomstwem oraz prowadzimy świetlicę COPERNICUS dla dzieci z peryferii miasta, zapewniając im nauczanie i wsparcie.

Z jakimi trudnościami mierzy się tamtejsza ludność?

Doświadczamy tu różnych trudności, często związanych z niestabilną sytuacją polityczną kraju, zamieszkami, strajkami, a także problemami zdrowotnymi. Zdarzają się zabójstwa, korupcja, nadużycia seksualne wobec dzieci w ich domach oraz poważne problemy z narkotykami. Na peryferiach żyją ludzie, którzy przychodzą z gór i znad rzek, by zamieszkać w mieście. Wielu z nich nie potrafi czytać ani mówić po hiszpańsku, posługują się jedynie swoim językiem rodzimym. To dla nas ogromne wyzwanie, jak do nich dotrzeć i przybliżyć ich do Jezusa. Największym zmartwieniem naszej misji jest brak powołań. Kościoły są pełne młodych ludzi, ale nie czują się oni zdolni, aby poświęcić swoje życie Bogu w kapłaństwie czy życiu zakonnym. Młodzież jednak bardzo chętnie uczestniczy w życiu religijnym i nie wstydzi się swojej wiary. W ich domach często znajdują się obrazy świętych, domowe kapliczki, ludzie czytają Biblię i modlą się wspólnie – to daje im poczucie przynależności do wspólnoty.

A jak wygląda współpraca między misjonarzami a wiernymi?

Współpraca z ludźmi jest bardzo owocna. Są spragnieni Boga, dlatego darzą ogromnym szacunkiem osoby zakonne i kapłanów. Sam sposób, w jaki nas nazywają: „matka”, „siostrzyczka”, pełen ciepłych zdrobnień, świadczy o ich akceptacji i zaufaniu. Można z nimi zrobić dużo dobrego. W mojej kaplicy działa chór i orkiestra smyczkowa Misional. Należy do niej ponad pięćdziesięcioro dzieci. W tygodniu przychodzą do kościoła na lekcje muzyki i czynią to z wielką chęcią. Osiągamy sukcesy dzięki ich zaangażowaniu, ale również dzięki współpracy z rodzicami.

Ewangelizujecie poprzez muzykę?

Ameryka Południowa uczy, że wiara naprawdę ma życie. Jest jak instrument – może mieć pudło, ale bez strun nie wyda dźwięku. Tutaj chrześcijaństwo jest żywe i ma twarz człowieka spragnionego Boga, który potrafi się uśmiechać mimo ubóstwa. Przykładem jest sanktuarium Matki Bożej w Cotoca, do którego pielgrzymuje się nocą, bo w dzień panuje ogromny upał. Tłumy ludzi idą do Maryi, a na miejscu proszą o opiekę nad całą rodziną.

Trwamy w okresie Bożego Narodzenia. Jak Boliwijczycy przeżywają ten czas?

Podczas okresu przygotowań dzieci mają wakacje, więc przez cały Adwent przychodzą do parafii lub kaplicy, gdzie prowadzone są dla nich katechezy przygotowujące do świąt. Mają lekcje biblijne, uczą się kolęd oraz robienia świątecznych dekoracji. Od 16 grudnia odmawiana jest nowenna do Dzieciątka Jezus, tzw. Posadas. Maryja i Józef symbolicznie szukają noclegu. Każdego dnia grupki dzieci, ubrane w stroje związane ze Świętą Rodziną, odgrywają krótkie scenki i wyruszają do wybranej rodziny, która zaprasza wszystkich na wspólną modlitwę. Tam modlą się i śpiewają przy pustym żłóbku w oczekiwaniu na przyjście Mesjasza. Żłóbki są dosłownie wszędzie – od dużych placów po sklepy, banki i firmy.

Czy są zwyczaje, które szczególnie przemawiają do serca?

Boże Narodzenie w Boliwii to przede wszystkim święto Dzieciątka Jezus. Boliwijczycy uczestniczą w nocnej Mszy św. o godz. 22.00, która odpowiada naszej Pasterce – Misa de gallo (Msza o pianiu koguta). Po niej wracają do domu i całą rodziną spożywają świąteczną kolację: zupę picana, indyka lub wieprzowinę oraz paneton. Następnie witają nowonarodzonego Jezusa petardami i zimnymi ogniami. Podoba mi się zwyczaj, że każdy członek rodziny ma swoją własną figurkę Dzieciątka Jezus, którą przynosi na Mszę św. Po liturgii kapłan kropi te figurki wodą święconą. W czasie Bożego Narodzenia ołtarz w kościele wypełnia się licznymi wizerunkami Dzieciątka. Bywa, że jeśli pójdzie się z wizytą do osoby chorej, w jej domowym żłóbku można zobaczyć nawet pięć figurek Jezusa. Świętowanie Bożego Narodzenia jest tu bardzo radosne i huczne. Spotkania rodzinne potrafią trwać aż do rana. Nie ma tradycyjnych polskich kolęd, ale w kościołach organizuje się dla dzieci śpiewanie bożonarodzeniowych piosenek oraz adorację Jezusa przy żłóbku poprzez taniec chuntuqui. Dzieci bardzo lubią ten zwyczaj, zwłaszcza że na zakończenie wykonuje się fikołki przy żywiołowej muzyce. Latynosi to ludzie wrażliwi i uczuciowi, kochający zabawę i taniec. Wykorzystują każdą okazję, by radośnie świętować.

Zbliża się uroczystość Objawienia Pańskiego. Jak obchodzi się ją w Boliwii?

Święto Trzech Króli jest tutaj dniem pracy i nie obchodzi się go tak uroczyście jak w Polsce. Mimo to wszystkie dzieci przychodzą tego dnia do kościoła, ponieważ po Mszy św. otrzymują kakao i bunuelos, słodkie, smażone babeczki. Dzieci śpiewają też kolędy i tańczą.

6 stycznia to Światowy Dzień Misyjny Dzieci. Co najbardziej porusza Siostrę w dzieciach, które spotyka na misjach?

Porusza mnie ich uśmiech, radość i spontaniczność. Wynika to z tego, że są głęboko zakorzenieni w swoich tradycjach, kulturze i religii. Większość dzieci pochodzi z ubogich rodzin, więc doskonale zdają sobie sprawę, że wiele w życiu im brakuje. Jednak dzięki swojej pracy i wytrwałości mogą wiele osiągnąć. Klimat tropikalny i dziewicza przyroda sprawiają, że dusza latynoska jest artystyczna i otwarta na poznawanie nowych rzeczy. Żyją bardziej refleksyjnie niż w Europie.

W jaki sposób misja zmieniła siostry życie?

Mam wiele doświadczeń z wypraw misyjnych do wspólnot w amazońskiej dżungli, gdzie dzika przyroda uczyła mnie pokory i cierpliwości. Tam zrozumiałam, że życie i Ewangelia zaczynają się w domu, a niekoniecznie w kościele. Człowiek, aby narodzić się na nowo, musi zejść w swoją samotność i nauczyć się, że Bóg nie mieszka w zabezpieczeniach, lecz w kruchości i prostocie. Często wracam do słów, które zapisałam w notesie na początku mojej pracy misyjnej. Stały się one sensem i kluczem do zrozumienia misji i pozostają w moim sercu: „Przybyłam tutaj, aby dawać Boga ludziom, lecz okazało się, że On już tu był przede mną, czekał na mnie i to właśnie tutaj Go spotkałam”. We wszystkich wydarzeniach, tam, gdzie jest człowiek, ukryte jest oblicze Boga. Jest w tym pewien paradoks – kiedy zaczynasz ewangelizować innych, sam stajesz się ewangelizowany.

Jakie przesłanie chciałaby Siostra skierować do naszych czytelników?

Chciałabym życzyć słowami św. Elżbiety, abyśmy umieli dzielić się tym, co naprawdę posiadamy, a nie tym, co nam zostaje. Abyśmy żyli w radości dawania, nie oczekując niczego w zamian.

Siostra Violeta Nica, pochodząca z Torunia siostra zakonna ze Zgromadzenia Sióstr św. Elżbiety, od 10 lat przebywa na misjach w Boliwii w Santa Cruz de la Sierra.