Anna Wyszyńska: Fitoterapia, czyli leczenie z zastosowaniem ziół, jest coraz bardziej popularną formą medycyny. Co stanowi największą siłę ziół?

Prof. Ilona Kaczmarczyk-Żebrowska: historia medycyny to historia ziół, które były stosowane przez wieki, a wiedza o nich była przekazywana z pokolenia na pokolenie. W XX wieku jednak zaczęto marginalizować możliwość wykorzystania ziół w lecznictwie. Przyczyną była fascynacja lekiem syntetycznym. Pierwszy lek syntetyczny, aspiryna, został wprowadzony do lecznictwa ok. 125 lat temu. Dziś wiadomo, że leki syntetyczne, choć skuteczne i potrzebne, mogą być obarczone działaniami niepożądanymi. Taka sytuacja rzadko występuje podczas stosowania preparatów zielarskich. Obecnie obserwuje się renesans produktów zielarskich z kilku powodów. Stosowanie ziół wpisuje się w ogólny trend powrotu do natury. Wszyscy chcą żyć i leczyć się zgodnie z naturą. Według szacunków Światowej Organizacji Zdrowia, 80% ludzi stosuje preparaty ziołowe zarówno w leczeniu, jak i w profilaktyce chorób. Po drugie, współczesna fitoterapia opiera się na badaniach naukowych, które udowadniają skuteczność i bezpieczeństwo stosowania roślin leczniczych.

Największą siłę ziół stanowi ich bogaty skład chemiczny. Ten cały „bukiet” substancji chemicznych to podstawa wielokierunkowego działania ziół i szerokich możliwości ich wykorzystania. Stosowanie ziół zwiększa szansę wpływu na jeden lub więcej celów terapeutycznych, zwłaszcza w schorzeniach przewlekłych. Dlatego dzisiaj chętnie sięga się po „lekarstwa prosto z natury”.

Po jakie produkty warto sięgać przy pierwszych objawach infekcji?

Przy pierwszych objawach infekcji warto sięgnąć po wyciągi o udowodnionym działaniu przeciwbakteryjnym i przeciwwirusowym. Na pierwszym miejscu wymieniłabym preparaty na bazie czosnku czy cebuli. Ale należy także dostarczyć organizmowi witamin czy minerałów o działaniu wzmacniającym, jako oręża w walce z infekcjami. Ich źródłem mogą być owoce aronii, dzikiej róży, maliny czy bzu czarnego. Warto jednak pamiętać, że aby zioła te przyniosły zamierzone efekty, należy przyjmować je regularnie i przed dłuższy czas. Jeżeli natomiast zależy nam na prawidłowej odporności organizmu, to godne polecenia są wyciągi z aloesu i z jeżówki, a także wymieniony wcześniej czosnek.

Czy przy preparatach ziołowych występują interakcje, uczulenia itd.?

To ważne pytanie, gdyż uzyskano dowody naukowe na to, że niebezpieczne interakcje mogą zachodzić nie tylko między lekami syntetycznymi, ale także między ziołami. Wynikiem takich interakcji mogą być brak lub zmniejszenie efektów leczniczych czy też pojawienie się niepożądanych powikłań. Powszechne obecnie samoleczenie stwarza więc ryzyko pojawienia się wielu groźnych interakcji między ziołami, a także między ziołami i lekami syntetycznymi. Przykładem nich będzie ziele dziurawca, które zawiera substancje przyspieszające lub opóźniające w wątrobie metabolizm innych leków.

Alergie na zioła natomiast mogą się pojawić zarówno po podaniu doustnym, jak i na skórę. Obecnie obserwuje się w populacji europejskiej coraz więcej uczuleń na zioła, które wcześniej były uważane za bezpieczne. Podam kilka przykładów roślin potencjalnie uczulających: rumianek pospolity, mniszek lekarski, nagietek lekarski, arnika, krwawnik pospolity, lubczyk pospolity oraz rośliny cytrusowe, a konkretnie olejki eteryczne z nich pozyskiwane (np. olejek bergamotowy).

Jest Pani autorką serii Zioła w medycynie. Jakim schorzeniom poświęcone są kolejne tomy?

Tak, wraz z fitoterapeutą Arkadiuszem Ciołkowskim jestem autorką poczytnej serii książek z serii Zioła w medycynie (Wydawnictwo Lekarskie PZWL). Do tej pory w ramach serii ukazało się siedem książek dotyczących fitoterapii schorzeń: układu pokarmowego, układu oddechowego, układu krążenia, układu ruchu, narządu wzroku, narządu słuchu oraz skóry, włosów i paznokci. Obecnie, ze względu na pogłębiający się w społeczeństwie problem depresji i innych zaburzeń psychicznych, pracujemy nad nową książką pt. Zioła w medycynie. Choroby neurologiczne i zaburzenia psychiczne. Nasze książki mają charakter poradników i są adresowane zarówno do przedstawicieli zawodów medycznych, jak i do pasjonatów ziołolecznictwa. Dodam, że seria Zioła w medycynie została okrzyknięta bestselerem.