Niemal każdy duży portal internetowy ma własny serwis poświęcony dietom i zdrowemu odżywianiu. Co więcej, niemal codziennie w telewizjach śniadaniowych możemy wsłuchać się w głos licznych ekspertów, którzy mówią nam, co i jak mamy jeść, by zdrowo żyć. Oczywiście, część tych opinii wzajemnie się wyklucza, jedni specjaliści uważają, że mają lepszy patent na zdrowie od tych drugich. Rodzi to chaos informacyjny, który sprawia, że sami nie wiemy, komu w tej kwestii ufać. Wciąż jednak popełniamy takie błędy w naszym codziennym odżywianiu się, przy których większość ekspertów mówi jednym głosem – tak tylko sobie szkodzimy. Tym bardziej że co jakiś czas w przestrzeni medialnej pojawia się nowa „dieta cud”, która budzi powszechne przerażenie znakomitej większości specjalistów. Kilka lat temu były to tzw. diety kopenhaska i Dukana, a dziś na czoło wybija się dieta ketogeniczna (KETO). Wszystkie łączy jedno – aby móc je wdrożyć we własnym żywieniu, trzeba być... absolutnie zdrowym.

Jak jeść zdrowo, skoro wszystko szkodzi?

Według ekspertów, największym problemem produktów żywieniowych dostępnych na rynku jest ich skład chemiczny. Wynika to m.in. z chęci produkowania jedzenia jak najtaniej i jak najefektywniej oraz sprawienia, by konkurowało z innymi produktami smakiem i ceną.

Do tego dochodzą też przepisy unijne, które – choć w założeniu mają sprawić, byśmy jedli zdrowiej – często wywołują odwrotne skutki. Tak było np. z tzw. żywnością modyfikowaną genetycznie. Przed wejściem do Unii nasze produkty żywieniowe miały o wiele większe ograniczenia w niektórych zakresach niż te dopuszczalne przez UE. By być konkurencyjnym na tle unijnym, nasze rolnictwo musiało się dostosować.

Ten medal ma jednak także drugą stronę. Komisja Europejska wymogła m.in. na krajach członkowskich zmiany, jeśli chodzi o stosowanie środków ochrony roślin i nawozów sztucznych. Tu restrykcje są daleko idące i choć oznaczają dla rolników dodatkowe koszty, konsumentom wychodzą na zdrowie. Dziś w sklepach rolniczych czy ogrodniczych nie kupimy już np. niektórych środków grzybobójczych, które były powszechnie stosowane jeszcze kilka lat temu, a które najzwyczajniej w świecie zatruwały nasze gleby i wody gruntowe.

Co nam szkodzi? Przede wszystkim antybiotyki, konserwanty i polepszacze smaku. Te pierwsze są niezbędne przy hodowli zwierząt, w której Polska jest przecież jednym z unijnych liderów. Do niedawna Polska była też jednym z unijnych niechlubnych liderów, jeśli chodzi o stosowanie środków bakteriobójczych. Obecnie znajdujemy się na czwartym miejscu w Unii Europejskiej pod względem ilości antybiotyków podawanych zwierzętom hodowlanym. Jak wynika z danych Komisji Europejskiej, tylko w 2018 r. do naszych zwierząt trafiło blisko 800 t antybiotyków, a w kolejnych latach ta ilość miała jeszcze wzrosnąć – choć brak na razie pełnych danych.

Skutkuje to m.in. sytuacjami takimi jak ta z października ubiegłego roku, kiedy w polskim mięsie eksportowanym do Czech odkryto sześćdziesięciokrotne (!) przekroczenie dopuszczalnych norm, co spowodowało konieczność wycofania z rynku blisko 18 t mięsa.

Teraz ta polityka ma szansę się zmienić, bo nowe normy unijne, które zaproponowano na początku 2022 r., zakazują rutynowego stosowania antybiotyków; co więcej, dotyczy to nawet formy profilaktycznego leczenia całych grup zwierząt. Zakaz został wprowadzony ze względu na rosnącą antybiotykooporność bakterii zwierząt hodowlanych. Zakaz ma wejść w życie w lutym przyszłego roku. To ważne, bo antybiotyki stosowane m.in. w zwierzęcej paszy oddziałują na zdrowie nie tylko zwierząt, ale i konsumentów. Zaburzają naszą gospodarkę mineralną i chemiczną, są przyczynami otyłości, cukrzycy i chorób wieńcowych.

Nie lepiej wygląda kwestia stosowania polepszaczy smaku, konserwantów i barwników. Wiele tych „cudownych środków”, skrytych za magicznymi literkami „E”, jest przyczyną licznych alergii, a ostatecznie wykazuje działanie kancerogenne.

W kupowanych produktach powinniśmy zwracać uwagę m.in. na substancje wzmacniające smak i zapach, takie jak: glutaminian sodu (E 621), substancje spulchniające i zakwaszające (E 508, 509, 510, 517, 525), czyli chlorki potasu wapnia i magnezu oraz wodorotlenek potasu i siarczan amonu; konserwanty E 210 (kwas benzoesowy), E 211 (benzoesan sodu) czy E 212 (benzoesan potasu) oraz substancje z grupy E 220-228, czyli siarczyny. Na te ostatnie zwróćmy uwagę szczególnie w okresie przedświątecznym, ponieważ najczęściej wykorzystuje się je do konserwacji suszonych i wędzonych owoców.

Nie marnujmy

Eksperci radzą też, by przy wybieraniu jedzenia starać się kupować produkty o krótkim terminie ważności i jak najmniej przetworzone – gwarantuje to, że liczba dodatkowych składników będzie mała. Zresztą podstawową zasadą przy patrzeniu na skład kupowanego jedzenia jest: im krótsza lista, tym lepiej.

Patrzenie na termin ważności ma jeszcze jedną ważną zaletę, szczególnie istotną w czasach nadmiernej konsumpcji – pozwala uniknąć marnowania jedzenia, co jest jednym z największych problemów współczesnego świata. Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi przygotowało nawet specjalny program, który ma pomóc w rozwiązaniu tego zjawiska. Jego postawą jest zasada 4P. Chodzi o planowanie zakupów z wyprzedzeniem, przetwarzanie żywności w celu wydłużenia jej trwałości, przechowywanie produktów w odpowiednich warunkach i sprawdzanie daty ważności oraz podzielenie się zbędną żywnością. To ważne szczególnie w okresie przedświątecznym, kiedy kupujemy dużo więcej niż zazwyczaj. Warto zaznaczyć, że mimo wysokich cen żywności Polacy znowu na święta wydadzą dużo pieniędzy.

Jak wynika z badania zrealizowanego na zlecenie Związku Banków Polskich, statystyczny Polak wydał na przedświąteczne zakupy przeciętnie nominalnie 1427 zł. Jak można się domyślić, stosunkowo największa część wydatków, bo przeciętnie 585 zł, będzie związana z artykułami spożywczymi i organizacją świąt. Może zatem warto dobrze zaplanować świąteczne wydatki, by tego jedzenia, które kupimy, zwyczajnie nie zmarnować.

Publikacja dofinansowana ze środków budżetu państwa w ramach programu Ministra Edukacji i Nauki pod nazwą Społeczna odpowiedzialność nauki – Popularyzacja nauki i promocja sportu, nr projektu: SONP/SN/550964/2022, kwota dofinansowania: 500 000,00 zł, całkowita wartość projektu: 556 000,00 zł.

MEN