Przez wiele dekad Holandia była uznawana za symbol wielkiego sukcesu rolniczego i ogrodniczego na europejską, a nawet globalną skalę. Nowoczesne rolnictwo sprawiło, że to niewielkie państwo ze stosunkowo słabymi glebami stało się trzecim – po USA i Francji – eksporterem żywności na świecie. Niestety, tak mocna eksploatacja rolna odbiła się negatywnie na środowisku i doprowadziła do tego, co dzisiaj w Holandii nazywają kryzysem azotowym. Kryzys ten ciągnie się od początku lat 90., ale dopiero w ostatnim czasie narzucono radykalne restrykcje w zakresie „emisji azotu” z nawozów zarówno sztucznych, jak i zwierzęcych. Dla wielu farmerów oznacza to zamknięcie gospodarstw i konieczność zmiany profesji.

Cała Europa z zaniepokojeniem patrzy na Holandię, bo nie pierwszy raz ten bogaty kraj jest wylęgarnią politycznych i ideologicznych pomysłów, które w przyszłości mogą być stosowane na terenie całej Unii Europejskiej. Czy Polsce też to grozi?

Polscy rolnicy nie powinni się martwić, bo nie wykorzystują nawet 30% nawozów sztucznych, jak ich koledzy w Holandii, Niemczech czy Belgii. – Protesty w Holandii są zdecydowanie krajowe, bo krajowe są ustawy ograniczające emisję i hodowlę. Te przepisy wynikają pośrednio z dyrektywy UE, ale jest to dyrektywa z 1991 r. – mówi Janusz Wojciechowski, komisarz UE ds. rolnictwa. – Obawy polskich rolników w związku z protestami w Holandii są nieuzasadnione, bo sytuacja w obu krajach jest diametralnie różna – dodaje.

UE jak Sri Lanka?

Politykę ekologiczną UE w ekspresowym tempie przetestowała Sri Lanka. Ten ponad 20-milionowy kraj, tuż obok Indii, rozwijał się w szybkim tempie i niektórzy przewidywali, że będzie podążać śladami sukcesu Tajwanu, a nawet Singapuru. Plany te pokrzyżowała podczas pandemii zapaść w turystyce, która stanowiła ok. 20% PKB rozwijającego się państwa. Najgorszy był jednak zupełny brak obcych walut w państwowej kasie, która przed 2020 r. uzupełniana była właśnie przez ruch turystyczny.

Władze Sri Lanki nie miały dolarów na zakup nawozów sztucznych, więc wymyśliły, że wyspa będzie miała rolnictwo w 100% ekologiczne. Na efekt nie trzeba było długo czekać, bo już w następnym sezonie głównego eksportera zbóż w regionie dotknął najgorszy kryzys gospodarczy i żywnościowy od dziesiątków lat. Prezydent, który wraz ze swoimi współpracownikami wymyślił rolnictwo w 100% ekologiczne, musiał uciekać z kraju na skutek największych od dekad protestów społecznych.

Sytuacja na Sri Lance jest lekcją dla bezkrytycznych zwolenników ekologii w każdej sferze działalności ludzkiej – także w rolnictwie. W Europie zmiany postępują wolniej, ale redukcja nawozów sztucznych i naturalnych od dawna jest wpisana w strategię wspólnoty. Celem UE jest nie zwiększenie plonów rolnych, ale raczej ich stopniowa redukcja. W ramach Europejskiego Zielonego Ładu 10% gruntów rolnych ma być ugorowanych, także w Polsce. – To jest element europejskiej polityki ekologicznej, by coraz więcej gruntów służyło np. naturalnym walorom krajobrazowym. Mam nadzieję, że ta polityka Komisji Europejskiej zostanie zrewidowana i że zaczniemy stawiać na pierwszym miejscu bezpieczeństwo żywnościowe. Ograniczanie produkcji rolnej jest bardzo niebezpieczne dla Europy i świata – mówi Niedzieli Anna Gembicka, wiceminister rolnictwa i rozwoju wsi.

Problem Holandii

Na Zachodzie przez dekady rozwijane było rolnictwo intensywne, które doprowadziło do zniszczenia gleb i szkód środowiskowych. Zużycie nawozów sztucznych i naturalnych na hektar jest tam znacznie wyższe niż w Polsce, a za tym idzie bardzo wysoka emisja azotów do środowiska.

Nigdzie w Europie produkcja rolna nie jest tak intensywna jak w Holandii. Ze statystyk wynika, że obsada trzody chlewnej na 100 ha gruntów rolnych wynosi 655 sztuk, podczas gdy w Polsce są to 73 sztuki. W przypadku bydła: w Polsce na 100 ha przypadają 43 sztuki, podczas gdy w Holandii – aż 200. Holandia produkuje porównywalne do Polski ilości mleka, ale tam jest intensywna produkcja na 1,8 mln ha, podczas gdy u nas – na 14 mln ha.

Holandia od lat zwiększa eksport ze swojego rolnictwa, ale nie spełnia unijnych norm ochrony środowiska. W czerwcu 2022 r. rząd tego kraju postanowił wprowadzić bardzo radykalne środki, które oznaczają, że rolnictwo będzie musiało zredukować emisję azotów o połowę, a wokół obszarów Natura 2000 ograniczenia muszą wynieść aż 95%. Dla wielu rolników to osobisty dramat, bo muszą zamknąć gospodarstwa rozbudowywane od pokoleń albo bardzo mocno ograniczyć ich działalność.

Redukcja środków ochrony

Cały sektor rolniczy w Holandii musi zapłacić teraz środowiskową karę za intensyfikację, która była zwiększana od dekad. W Polsce sytuacja jest znacznie lepsza, bo rolnictwo jest bardziej zrównoważone i można powiedzieć, że mamy bonus za zacofanie tego sektora gospodarki. Ale niestety, kwestie redukcji azotów, polepszania dobrostanu zwierząt, a w szczególności zmniejszenia ilości środków ochrony roślin dotrą także nad Wisłę – w ramach Europejskiego Zielonego Ładu.

W założeniu polityki rolnej UE redukować muszą wszyscy bez wyjątku. Chodzi o to, by Polska nie musiała ograniczać np. o 50% nawozów sztucznych – tak samo jak zachodnie państwa – bo startuje z zupełnie innego poziomu. Już dziś wykorzystujemy o 50, a nawet 70% mniej nawozów niż np. Holandia. – Zaproponowaliśmy redukcję o 2 kg azotów na hektar, co dla rolników nie powinno być problemem. Gorzej jest ze środkami ochrony roślin, bo Komisja Europejska przygotowuje bardzo rygorystyczne rozporządzenie, w którym przewiduje redukcję o 50%. Będziemy się jej sprzeciwiać – powiedział minister rolnictwa i rozwoju wsi, wicepremier Henryk Kowalczyk, podczas prezentacji strategii polityki rolnej na lata 2023-27. – Nie zgadzamy się z tym, bo ilość używanych pestycydów jest u nas trzy razy mniejsza niż w Holandii, a Polska nie osiągnęła nawet średniej europejskiej – dodał.

Kolejnym problemem Zielonego Ładu jest polityka ugorowania – by aż 4% gruntów rolnych leżało odłogiem, co w zamierzeniu ma poprawiać walory krajobrazowe Europy. – Po wybuchu wojny na Ukrainie i spodziewanych problemach z żywnością na świecie udało nam się zawiesić program ugorowania, by pod uprawy wykorzystać wszystkie grunty rolne. Nie wiemy jednak, na jak długo – tłumaczył min. Kowalczyk.

Ekologiczna naiwność

Wojna na Ukrainie jest okazją, by głośniej mówić o bezpieczeństwie żywnościowym Europy. Stary Kontynent przez wieki był spichlerzem świata, a Europejczycy powinni czuć się odpowiedzialni za te rejony, gdzie żywności brakuje. Zamiast tego mamy politykę ograniczania produkcji rolnej w ramach ochrony środowiska i klimatu. Rolnictwo ekologiczne jest modne, ale zdecydowanie mniej wydajne, co spotęguje wzrost cen żywności w UE i na całym świecie. A przecież w ramach Zielonego Ładu aż 25% gospodarstw ma produkować tylko żywność eko. – Może się okazać, że nasi konsumenci, których siła nabywcza jest zupełnie inna niż konsumentów niemieckich, francuskich czy holenderskich, znajdą się w sytuacji, że będą mieli do wyboru wyłącznie bardzo drogą żywność. Zielony Ład nie może doprowadzić do tego, że nasza żywność stanie się towarem ekskluzywnym, bardzo drogim, a cała reszta tańszych surowców, żywności będzie sprowadzana spoza Europy – uważa Andrzej Gantner z Polskiej Federacji Producentów Żywności.

Zielony Ład sprawi, że UE zamiast eksportować żywność, zacznie ją importować z miejsc, gdzie nie są przestrzegane tak surowe normy środowiskowe jak w Europie, a transport to kolejna emisja CO2. Powtórzymy ten sam błąd, który popełniliśmy, gdy Europa wyprowadziła prawie całą produkcję przemysłową do Azji. W efekcie UE uzależni się także od sprowadzanej żywności, a dodatkowy transport wyrządzi szkody dla ochrony klimatu znacznie większe niż produkcja na miejscu. Oczywiście, w tle jest też wielka geopolityka, która wykorzystuje ekologiczną wrażliwość i naiwność Europejczyków. – Wiemy już, że przez wiele lat Rosja finansowała organizacje ekologiczne, które walczyły o to, by w Europie zaprzestano wydobycia gazu i węgla, oraz sprzeciwiały się atomowi. Polityka ograniczania produkcji żywności w UE i jednoczesnego zwiększania produkcji w Rosji też wygląda na celową taktykę, by coraz bardziej uzależniać Europejczyków od rosyjskiej żywności – tłumaczyła w wywiadzie dla Niedzieli min. Gembicka.