Katarzyna Kasjanowicz: Jak to jest, gdy z odbiorcy sceny biblijnej stajemy się jej odtwórcą?

Ksiądz prof. Romuald Jaworski: Tak jak w życiu. Możemy być obserwatorami lub słuchaczami, a możemy być zaangażowani i istnieć w środku procesu, który się dokonuje. Ponieważ Bibliodrama niesie w sobie czynnik zaangażowania cielesności, ruchu, pamięci kinestetycznej – zaczynamy przeżywać inaczej poszczególne historie przez to, że identyfikujemy się z nimi. Znajdujemy się w tej sytuacji, w której był św. Piotr czy Adam w raju i podejmujemy z nimi decyzje. Przyjęte zostaje założenie, że Biblia zawiera nie tylko historie postaci patriarchów, proroków, apostołów, ale jest w niej także zapisana historia każdego z nas, przeżywana w osobisty sposób. Mam możliwość zagrania ról Marii i Marty i sprawdzenia, jak się w nich realizuję, do której z tych postaci jest mi bliżej, a do której dalej. Czy posłuchać Jezusa i zostawić obowiązki, czy ich dopilnować i skarżyć się, że czuję się pokrzywdzoną? Te sytuacje i doświadczenia przeżywam zupełnie inaczej, kiedy jestem w środku historii.

Można porównać Bibliodramę do teatru?

Bibliodrama to nie tylko zagranie roli w scenie biblijnej, w sposób charakterystyczny dla mnie, ale także omówienie swoich przeżyć, wsłuchanie się w to, jak inni przeżywają, porównanie swojego sposobu percepcji postaci niejednokrotnie trudnych, jak np. postać Judasza czy synowie Jakuba, którzy sprzedają swojego brata Józefa. Ta scena stawia pytanie o stosunek do naszego rodzeństwa, do mojej pozycji w społeczeństwie, porusza też wiele aspektów psychospołecznych, ale i duchowych. Osobiście kładę nacisk na to, że Bibliodrama stanowi spotkanie z Bogiem – to Bóg jest reżyserem, a ja jako prowadzący grupę jestem tylko Jego asystentem. Odkrywamy takie wartości jak dobro, prawda, ale dotykamy też pojęcia grzechu. Pamiętam realizowaną w grupie Bibliodramę do Księgi Jonasza. Czym innym jest przeczytanie historii o sztormie, a czym innym znalezienie się na morzu wewnątrz burzy. W takich okolicznościach trzeba podjąć decyzję, kto zgrzeszył i kogo trzeba wyrzucić za burtę.

Takie utożsamienie się z postacią biblijną w trudnej sytuacji, faktycznie może rozwiązać czyjś problem w teraźniejszości?

Oczywiście. Przytoczę dwa przykłady spośród wielu. Pierwsza osoba to uczestniczka grupy szkoleniowej Psychologów Chrześcijańskich. Odgrywaliśmy sąd nad Jezusem, ale w realiach aktualnych. Byli świadkowie, prokurator, obrońca z urzędu i sędzia. Kiedy sędzia zapytał: – Czy ktoś ma jeszcze jakieś uwagi? , ta osoba powiedziała: – Mam do Jezusa pretensje, bo oszukiwał. Powiedział, że uzdrowi, a nie uzdrawiał. Zorientowaliśmy się wtedy, że ona opowiada o swoim doświadczeniu. To były jej autentyczne przeżycia. Uczestnik odgrywający rolę Jezusa długi czas milczał, a w końcu powiedział: – Nie mogłem cię uzdrowić, bo żebym kogoś uzdrowił, ta osoba musi mieć wiarę. Ty jej nie miałaś. To nią wstrząsnęło. Powiedziała mi później wprost, że te słowa pomogły jej zmienić życie.

A druga sytuacja?

Wydarzyła się w Niemczech podczas spotkania, które prowadziłem w ramach Kongresu Pastoralnego. Zgłosiło się bardzo dużo osób, więc podjąłem decyzję o inscenizacji sceny Dobrego Pasterza, którzy szuka zagubionej owcy. Odgrywający owce rozeszli się po ośrodku, gdzie odbywały się warsztaty i rozważali o swoim pogubionym życiu, o trudzie, walce o wiarę. Bardzo długo trwało nim Dobry Pasterz znalazł wreszcie i przyprowadził wszystkich. Długo też omawialiśmy tę scenę. Jakiś czas później otrzymałem list od uczestniczki tamtego wydarzenia. Napisała mi, że kiedy trwała w swym zagubieniu, dokonywało się w niej przepracowanie bolesnych doświadczeń molestowania w dzieciństwie przez ojca. Odkryła, że, będąc blisko Jezusa, nie spotka jej już nic złego. To było przełomowe doświadczenie.

Czy uczestnikami mogą być wyłącznie wierzący?

Jeżeli człowiek jest niewierzący, podchodzi zupełnie inaczej do danej sceny i postaci. Z pewnością wiara jest tutaj czynnikiem, który ułatwia przeżywanie.

W jakim wieku są osoby, z którymi Ksiądz pracuje?

To są dorośli ludzie. Choć miałem kiedyś taką sytuację, że zgłosiła się do mnie rodzina z trójką dzieci, aby w ich rodzinie przeprowadzić Bibliodramę. Córka tych państwa, dziewczynka w wieku przedszkolnym, bardzo ciekawie interpretowała pewne fakty. Oczywiście dorosły ze względu na bogactwo własnego doświadczenia ma więcej do powiedzenia niż dziecko, ale dziecko niejednokrotnie ma intuicję. Ja jednak generalnie pracuję z osobami dorosłymi.

Komu Ksiądz chciałby polecić uczestnictwo w takim doświadczeniu?

Każdemu, kto po pierwsze chce wejrzeć głębiej w siebie, po drugie, pragnie spotkać się z Biblią, a także tym, którzy mają trudne relacje interpersonalne. Raczej nie polecałbym osobom będącym w procesie wzmożonej fazy psychotycznej, ponieważ takie doświadczenia i przeżycia mogą wyzwolić dodatkowe trudności. A nie każdy trener prowadzący Bibliodramę ma przygotowanie psychologiczne lub psychoterapeutyczne, żeby mógł odpowiednio zareagować w takich sytuacjach. Tutaj trzeba bardzo uważnie przyglądać się poziomowi zaangażowania emocjonalnego. Dodatkowo mamy jeszcze aspekt poznawczy, społeczny, a przede wszystkim – duchowy. Żywa relacja z Bogiem jest niezwykle ważna.

A osoby niepełnosprawne i seniorzy?

Jak najbardziej. Niejednokrotnie w takich grupach spotykają się studenci i emeryci.

Niedawno prowadził Ksiądz Bibliodramę w Dobrym Miejscu na Bielanach, czy planuje Ksiądz kontynuację warsztatów?

Jeśli Pan Bóg pozwoli mi żyć i pracować nadal, to chciałbym zrobić kolejne spotkanie.

Ks. Romuald Jaworski teolog, psycholog, certyfikowany psychoterapeuta, superwizor SPCH, profesor UKSW. Prowadzi warsztaty: Wreszcie żyć – 12 kroków ku pełni życia, Bibliodrama, Analiza transakcyjna pomocą w przezwyciężaniu konfliktów. Autor książki Bibliodrama jako spotkanie.