Współcześnie prawie wszystkie dzieci przychodzą na świat w warunkach szpitalnych. Zdarza się jednak, że niektóre z nich umierają przed swoim narodzeniem (choroba, poronienie, przedwczesny poród czy aborcja). Jedni rodzice, zwłaszcza matki, do końca życia pozostają w nieutulonym żalu. Poczuwający się do winy z powodu aborcji przeżywają, podobnie długo, swoisty syndrom. Kilkadziesiąt lat temu na terenie Stanów Zjednoczonych zrodziła się idea ustanowienia i obchodzenia Dnia Dziecka Utraconego – 15 października.

Pogrzeb dziecka nienarodzonego

Ten dzień stał się okazją do dodania otuchy rodzicom, którzy doświadczyli straty dziecka, do połączenia się z nim myślą i modlitwą, a niejednokrotnie do wyrażania skruchy wobec Pana Boga za aborcyjne zło. W Polsce ten dzień obchodzony jest od 2005 r. Zakres jego obchodu na polskiej ziemi został rozszerzony przez urządzanie pogrzebów dzieci utraconych. Pierwszy pochówek odprawiono w Warszawie w 2005 r. Kolejne, z niemałym trudem ze względów formalnych, odbyły się w innych miastach. Koszalin notuje już 15 pogrzebów. Od 2009 r. dziecięce pogrzeby organizują Siedlce. W tym mieście, w wyniku porozumienia przedstawicieli kurii biskupiej, władz miasta i miejscowych szpitali, doszło do opracowania wzorcowej procedury postępowania z ciałem dziecka. W oparciu o sprawdzone siedleckie postępowanie, również w Krośnie udało się stworzyć podobną procedurę, dzięki inicjatywie i staraniom państwa Beaty i Andrzeja Guzików, związanych z Wojewódzkim Szpitalem Podkarpackim im. Jana Pawła II.

O godność dziecka utraconego

Przygotowania do pierwszego w Krośnie pogrzebu dzieci utraconych, a tym samym pierwszego w archidiecezji przemyskiej i na Podkarpaciu, wiązały się z pismem kapelana szpitala ks. Zbigniewa Głowackiego z dnia 25 października 2010 r., skierowanym do metropolity przemyskiego abp. Józefa Michalika, zawierającym prośbę o zezwolenie na pochówek krośnieńskich dzieci utraconych. Oto jego fragmenty: „Sprawa dotyczy procedury postępowania z martwym ciałem dziecka. Ogólnie przyjęte jest w szpitalach, że takie szczątki ludzkie przekazywane są z oddziału położniczo-ginekologicznego do pracowni histopatologii i zakładu patomorfologii. Po odpowiednich badaniach zawiadamia się przede wszystkim matkę, że może odebrać szczątki utraconego dziecka i pogrzebać je we właściwym cmentarnym miejscu. Niestety, liczne matki z różnych powodów nie odbierają swoich martwych/utraconych dzieci. Po wyznaczonym urzędowo czasie, szczątki takich dzieci idą do utylizacji; chyba nie do kanału, ale pewnie do spalarni. Krośnieńska pracownia histopatologii i zakładu patomorfologii kierowana jest przez małżeństwo p. Guzików (Andrzeja – ginekologa oraz patomorfologa i Beaty – doktora biologii.) Ich małżeństwo jest przykładne, wychowujące czwórkę dzieci, udzielające się w kręgu rodzin Domowego Kościoła przy parafii św. Wojciecha. Angażują się również w duszpasterstwie rodzin w naszej archidiecezji oraz poza jej granicami. Od początku swojej pracy w szpitalu krośnieńskim, pozostawione dzieci, gdy zgromadziła się już ich większa liczba, nie oddawali do wspomnianej utylizacji, ale przez pośrednictwo pracownika traktu sekcyjnego, za zgodą administracji krośnieńskiego cmentarza, kierowali do wyznaczonego miejsca na cmentarzu. To miejsce pochówku jest praktycznie anonimowe, usytuowane w trudno dostępnej kwaterze cmentarnej.

Opracowane procedury

W związku z narastającą kampanią przeciwko życiu, małżeństwo państwa Guzików wypracowało ostatnio dla naszego szpitala własną procedurę postępowania z ciałem dziecka, z zachowaniem godności należnej zmarłemu, którą 11 marca 2009 r. zatwierdziła dyrekcja krośnieńskiego szpitala. Procedura ta wyklucza nie tylko utylizację; ale drogą urzędową, po uzgodnieniu z zarządem cmentarza, umożliwia godne pogrzebanie istoty, która od początku była człowiekiem. Obecnie w zakładzie państwa Guzików przechowuje się 33 martwe ciała dzieci.

Na tle przedstawionej sytuacji, zwracamy się wspólnie do Księdza Arcybiskupa z zapytaniem i prośbą; czy możliwy byłby zbiorowy pogrzeb tychże przechowywanych już od dłuższego czasu ciał dzieci.

Zarząd cmentarza jest gotów wyznaczyć miejsce pochówku w godniejszej kwaterze, by mógł w niej powstać wymowny grób, odpowiednio po chrześcijańsku oznaczony; by także w przyszłości pozostawione w szpitalu ciała dziecięce można było w nim godnie pochować.

Według zapewnienia Państwa Guzików, krośnieńskie kręgi rodzinne są gotowe zaopiekować się takim miejscem. Prawdopodobnie, wypracowana przez nich procedura jest pionierską na terenie naszego województwa i ma stanowić przyczynek do przeciwstawiania się narastającej cywilizacji śmierci. Wobec narastającego problemu prosimy Księdza Arcybiskupa o pasterskie wskazania”.

Wsparcie kręgów rodzin i kapłanów

Pozytywna odpowiedź Księdza Arcybiskupa zawierała również wskazanie, by parafie Krośnieńskiego Archiprezbiteratu wsparły finansowo urządzenie na cmentarzu komunalnym odpowiedniego grobowca. Dziekani z sześciu dekanatów zebrali na ten cel 4 550 zł, kapelania szpitalna dołożyła kolejne 2 000. Nie ulega wątpliwości, iż nieujawnioną sumę dołożyli państwo Guzikowie, łącznie z wszelkiego rodzaju zabiegami organizacyjnymi. Dzięki temu powstał skromny, ale bardzo wymowny dziecięcy nagrobek ziemny w miejscu cmentarnym przekazanym przez miasto.

Pierwszy pogrzeb dzieci utraconych w Krośnie odbył się 29 czerwca 2011 r. Mszy św., z udziałem kilkunastu kapłanów, sióstr zakonnych i licznych wiernych, przewodniczył abp Józef Michalik, kazanie wygłosił ks. dr Zbigniew Głowacki, kapelan Wojewódzkiego Szpitala Podkarpackiego im. Jana Pawła II w Krośnie, który do czasu emerytury (2016) czuwał nad liturgiczną częścią pogrzebów oraz w imieniu organizatorów zapraszał głównych celebransów. W wymownym nowym grobowcu zostało złożonych 58 dziecięcych szczątków. W tym samym roku przeprowadzono drugi pochówek (20 ciał dziecięcych) 15 października, w sam Dzień Dziecka Utraconego. Od tego czasu, w kolejnych latach 2012-2017 (w Dniu Dziecka Utraconego) krośnieński dziecięcy grobowiec wypełniał się coraz bardziej. Według państwaGuzików obecnie zawiera 342 dziecięcych ciał szczątkowych, które zostały złożone podczas ośmiu pogrzebów. Stałą świątynią dla siedmiu obrzędów pogrzebowych stał się kościół św. Piotra i św. Jana z Dukli, usytuowany w bliskim sąsiedztwie cmentarza. Jedno tylko z nabożeństw pogrzebowych odbyło się w bazylice kolegiackiej.

W rodzinnym grobie

W tym czasie wśród rodziców zainteresowanych tą sprawą pojawiło się pewne nieporozumienie. Zaczęli traktować doroczny pogrzeb dzieci zmarłych przed urodzeniem jako swoistą stałą instytucję. Tymczasem podstawowym obowiązkiem takich rodziców jest odebranie zmarłego dziecka ze szpitala i pochowanie na swoim parafialnym cmentarzu, najlepiej w grobie kogoś bliskiego; tym bardziej że obowiązujący rytuał pogrzebowy naszego Kościoła umożliwia dokonanie pochówku dziecka nieochrzczonego, i to w formie uroczystej. W niektórych przypadkach rodzice podejmujący taki pochówek mogą liczyć na odpowiedni zasiłek pogrzebowy, podobnie jak się to dzieje w odniesieniu do urządzania pogrzebu osoby dorosłej. Dobrze się stało, iż ten problem został zauważony, a na jego tle pojawiają się wciąż sensowne wyjaśnienia.

Ks. Zbigniew Głowacki był kapelanem Szpitala w Krośnie w latach 1997-2016