W drugiej połowie XIX wieku, gdy Polska była pod zaborami i wciąż trwały represje (germanizacja, rusyfikacja) w zaborze austriackim, po Wiośnie Ludów (1848) uzyskaliśmy autonomię. Od roku 1867 - czyli od pierwszych wyborów do autonomicznej Rady Miejskiej - samorząd przejął odpowiedzialność za budownictwo, szkolnictwo, zaczął współpracować przy powstaniu wielu instytucji polskich takich jak: drukarnie, biblioteki, czasopisma. Uczestniczył w organizacji uroczystości patriotycznych. Młodzież wspierała wszystkie poczynania niepodległościowe - działały Drużyny Strzeleckie, Drużyny Bartoszowe, Drużyny „Sokole”. Świadectwem wzrostu patriotyzmu i dążności niepodległościowych było w tym czasie budowanie pomników bohaterom narodowym. Pierwszym był pomnik poświęcony powstańcom styczniowym wzniesiony na Starym Cmentarzu w czerwcu 1886 r. W 1892 r. odsłonięto także uroczyście pomnik Adama Mickiewicza. Drugi w Polsce. W 1894 r. obchodzono hucznie setną rocznicę bitwy pod Racławicami. Wreszcie w Rzeszowie powstało w 1895 r. Stronnictwo Ludowe - partia chłopska.

Były to okoliczności sprzyjające. Pomnik Tadeusza Kościuszki powstał z inicjatywy żyjących jeszcze uczestników powstania listopadowego i styczniowego. Na czele komitetu stanął Wiktor Zbyszewski. Po jego śmierci (1896) - Ignacy Kinel. W skład Komitetu Budowy Pomnika wchodziło ponad 20 osób. Z Listu Założycielskiego znalezionego przez Franciszka Kotulę można było odczytać, że byli to urzędnicy Wydziału Krajowego we Lwowie, pracownicy Magistratu w Rzeszowie, nauczyciele, lekarze, adwokaci, prokuratorzy, kupcy, rzemieślnicy.

Wykonawcą pomnika z kamienia był artysta rzeźbiarz z Krakowa Michał Korpal.

Nie bez trudu ustalono miejsce na południowej części Rynku, przed Ratuszem. Rynek był zwykłym miejscem targowym.

Uroczystość miała miejsce 26 czerwca 1898 r., przy pięknej pogodzie. Strzały z moździerzy rozległy się już 5 rano i co godzinę grał hejnał z wieży farnej. Na Mszy św. w kościele farnym zgromadziły się delegacje zorganizowane i mnóstwo gości. Orkiestra „salinarna” z Bochni, „Sokoły”, tysiąc chłopów w ludowych strojach z banderią konną, straże pożarne w pikielkaubach z własną orkiestrą, młodzież szkolna, duchowieństwo i grupa pań i dziewcząt, ubranych na biało z wiązankami niezapominajek. Przemawiało dwóch chłopów: Antoni Bomba i Tomasz Szajer ze Słociny - z konia.

Przyglądało się około 5 tysięcy zainteresowanych. Wszystko odbyło się pięknie, patriotycznie, polsko i swojsko, z balem składkowym w „Sokole”, gdzie obowiązywały wytworne stroje i w parku miejskim dla reszty. Wydarzenie upamiętnił cesarski i królewski nadworny fotograf, Edward Janusz.

Tadeusz Kościuszko, który w 1794 r. stanął na czele Insurekcji, zyskał miejsce wśród bohaterów narodowych i nigdy go nie stracił. Jemu poświęcano wiersze, pieśni, powieści i dramaty, obrazy, tablice i pomniki. Dla niego sypali kopce, jego imieniem nazywali drogi, mosty i różne osobliwości.

W Rzeszowie ma okazały pomnik, który też nie miał łatwej historii.